VĂN HÓA ONLINE - SPECIAL SECTION - THỨ NĂM 22 JAN 2026
Davos 20 Jan, 2026: Thủ tướng Canada Mark Carney “Cảnh báo về "sự đổ vỡ" trong trật tự thế giới
Canada thể hiện sức mạnh trên trường quốc tế, đồng thời hướng đến mục tiêu bảo vệ sự tồn tại của chính mình
By Matina Stevis-Gridneff and Ian Austen
Jan. 20, 2026
https://www.nytimes.com/2026/01/20/world/canada/carney-speech-davos-trump.html
Davos, Switzerland 20 Jan, 2026: Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới - Davos, Switzerland - Thủ tướng Canada Mark Carney đã lên tiếng phản đối mong muốn của Tổng thống Trump về việc Hoa Kỳ sở hữu Greenland, và kêu gọi các quốc gia tầm trung đứng lên chống lại các cường quốc lớn hơn. Ảnh: Markus Schreiber/Associated Press. Thủ tướng Canada Mark Carney “Cảnh báo về "sự đổ vỡ" trong trật tự thế giới.
Thủ tướng Canada Mark Carney đã có bài phát biểu mạnh mẽ tại Davos, Thụy Sĩ, vào thứ Ba, khiến các nhà lãnh đạo chính trị và doanh nghiệp toàn cầu trong khán phòng phải đứng dậy vỗ tay tán thưởng.
Ông mô tả sự kết thúc của kỷ nguyên dựa trên sự bá quyền của Hoa Kỳ, gọi giai đoạn hiện tại là “một sự đổ vỡ”. Ông không hề nhắc đến tên Tổng thống Trump, nhưng ý ám chỉ rất rõ ràng.
Bài phát biểu được đưa ra khi Tổng thống Trump tiếp tục đe dọa chiếm Greenland từ Đan Mạch, nói rằng ông sẽ áp đặt thuế quan mới đối với các cường quốc châu Âu để trừng phạt sự ủng hộ của họ đối với chủ quyền của Greenland. Các nhà lãnh đạo toàn cầu đang nỗ lực tìm kiếm một phản ứng thống nhất. “Mỗi ngày chúng ta đều được nhắc nhở rằng chúng ta đang sống trong một kỷ nguyên cạnh tranh giữa các cường quốc,” ông Carney nói. “Trật tự dựa trên luật lệ đang dần biến mất. Kẻ mạnh làm những gì họ có thể, và kẻ yếu phải chịu đựng những gì họ phải chịu.”
Cầu Hòa bình nối liền Canada và Hoa Kỳ tại Buffalo, New York. Ảnh: Ian Willms cho tờ The New York Times.
Tổng thống Trump đã áp thuế đối với Canada vào năm ngoái. Ông ấy đã áp thuế đối với Canada, một trong hai đối tác thương mại hàng đầu của Mỹ cùng với Mexico, gây thiệt hại nặng nề cho một số lĩnh vực kinh tế chủ chốt của Canada, như ô tô, thép, nhôm và gỗ.
Các đồng minh của ông Trump, đặc biệt là Steve Bannon, đã nói về những lợi ích của việc Hoa Kỳ sáp nhập Canada để tiếp cận vùng Bắc Cực rộng lớn và các nguồn tài nguyên thiên nhiên, bao gồm khoáng sản quan trọng và đất hiếm.
Nhà lãnh đạo Canada cảnh báo rằng các cường quốc tầm trung cần phải đoàn kết lại với nhau, nếu không họ sẽ trở thành "con mồi" cho các cường quốc lớn hơn.
Đọc tài liệu 5 trang
Ông Carney cũng chỉ trích các nhà lãnh đạo khác, nhiều người trong số họ có lẽ đã theo dõi bài phát biểu của ông tại Davos, vì đã không bảo vệ lợi ích của chính mình. “Có một xu hướng mạnh mẽ là các quốc gia thường nhượng bộ để giữ hòa khí,” ông nói. “Để thỏa hiệp. Để tránh rắc rối. Để hy vọng rằng sự tuân thủ sẽ mang lại an toàn. Điều đó sẽ không xảy ra.”
Ông Carney đã nói rõ rằng ông đang chọn một con đường khác. Theo một quan chức chính phủ, người yêu cầu giấu tên để thảo luận về hoạt động nội bộ của nhóm làm việc của ông, ông Carney đã tự viết bài phát biểu của mình, điều này khác thường vì các bài phát biểu quan trọng như vậy thường được chuẩn bị bởi các nhân viên cấp cao với sự đóng góp ý kiến của nhà lãnh đạo. Ông Carney, cựu giám đốc điều hành đầu tư từng giữ chức thống đốc ngân hàng trung ương của Canada và Anh, đã tham dự hội nghị toàn cầu này khoảng 30 lần, theo văn phòng của ông.
Ông Carney phát biểu không lâu sau khi ông Trump đăng tải một hình ảnh đã được chỉnh sửa lên mạng xã hội, trong đó có bản đồ với những lá cờ Mỹ được phủ lên cả Canada, Hoa Kỳ và Greenland.
Ông Carney và Tổng thống Trump gặp nhau tại Tòa Bạch Ốc vào tháng 10. Ảnh: Haiyun Jiang/The New York Times
Điều này làm nổi bật động cơ của thủ tướng Canada khi thể hiện sức mạnh hùng biện trên diễn đàn Davos: sự tồn tại kinh tế và có lẽ cả sự tồn tại thực sự của Canada.
Sự hội nhập của Canada với Hoa Kỳ rất sâu rộng trên khắp các lĩnh vực kinh tế, quốc phòng và văn hóa. Vị trí của quốc gia này trong cuộc khủng hoảng Greenland hiện nay hơi khác so với các cường quốc châu Âu đang nằm trong tầm ngắm của ông Trump, ngay cả khi tất cả đều là đồng minh NATO.
Các phóng viên kinh tế của chúng tôi – có trụ sở tại New York, London, Brussels, Berlin, Hồng Kông và Seoul – đang tìm hiểu mọi khía cạnh của thuế quan gây ra sự hỗn loạn toàn cầu. Họ được hỗ trợ bởi hàng chục phóng viên khác viết về những tác động đối với người dân thường. Đây là những bài báo mới nhất của chúng tôi về thuế quan và chính sách kinh tế.
Khi được hỏi ông (TT Trump) có sẵn sàng đi xa đến mức nào để mua Greenland, TT Trump nói, hôm thứ Ba trước khi rời Mỹ đến Davos: "Các bạn sẽ biết thôi."
Ông Carney đã nhiều lần khẳng định Canada hoàn toàn ủng hộ Greenland và Đan Mạch, nhưng không giống như các cường quốc châu Âu, Canada không cử quân đội tham gia cuộc tập trận quân sự gần đây nhất.
Tổng thống Trump đang đe dọa các quốc gia đó bằng các mức thuế quan mới, nhưng không phải là Canada.
Vào thứ Ba, Tổng thống Emmanuel Macron của Pháp đã lặp lại quan điểm của ông Carney, nói rằng “chúng ta ưu tiên sự tôn trọng hơn là sự bắt nạt. Và chúng ta ưu tiên pháp quyền hơn là sự tàn bạo” và lên án những lời đe dọa thuế quan mới nhất của ông Trump là “sự tích lũy vô tận các mức thuế quan mới” không thể chấp nhận được, được sử dụng như “đòn bẩy chống lại chủ quyền lãnh thổ”.
Canada xuất khẩu khoảng 75% hàng hóa và dịch vụ sang Hoa Kỳ; đối tác lớn thứ hai của nước này, Trung Quốc, chỉ nhận được chưa đến 5%. Hai quốc gia chia sẻ đường biên giới đất liền dài nhất thế giới. Quân đội Mỹ tập trận và hợp tác với quân đội Canada hàng ngày, bao gồm cả ở Bắc Cực, và quân đội hai nước hợp tác chặt chẽ với nhau ở mọi cấp độ.
Quân đội từ Canada, Hoa Kỳ và bảy quốc gia đồng minh khác đã tham gia các cuộc tập trận của NATO ở Na Uy vào tháng Ba năm ngoái. Ảnh: Davide Monteleone cho tờ The New York Times
Hai quốc gia này có một bộ chỉ huy chung về phòng không Bắc Mỹ. Tuần này, máy bay từ cả hai nước đang có mặt tại một căn cứ không quân của Mỹ ở Greenland như một phần của cuộc tập trận huấn luyện thường xuyên mà bộ chỉ huy không quân chung cho biết đã được Đan Mạch chấp thuận. Đây là một tình huống sẽ nhanh chóng trở nên rất khó khăn đối với Canada nếu Hoa Kỳ quyết định can thiệp quân sự vào Greenland.
Thủ tướng Canada Carney đã cố gắng đạt được thỏa thuận với ông Trump về thương mại, và hai người dường như có mối quan hệ thân thiện. Mặc dù vậy, các cuộc đàm phán đang bị đình trệ (hai người dự kiến sẽ có mặt tại Davos vào thứ Tư, nhưng không có cuộc gặp nào được lên lịch).
Một cuộc xem xét định kỳ về thỏa thuận thương mại tự do giữa Canada, Hoa Kỳ và Mexico, được gọi là USMCA, sẽ diễn ra trong năm nay và số phận của nó vẫn còn rất bấp bênh.
Ông Trump đã nói rằng Hoa Kỳ không cần bất cứ thứ gì mà Canada xuất khẩu, mặc dù, ví dụ, phần lớn dầu mỏ mà Hoa Kỳ nhập khẩu đến từ Canada. Tuy nhiên, vào thời điểm mà Hoa Kỳ được lãnh đạo bởi một tổng thống thất thường, khó đoán và đôi khi đe dọa, Canada đang cố gắng phá vỡ sự phụ thuộc lâu dài vào Mỹ.
Bài phát biểu của ông Carney được đưa ra vào cuối tuần sau chuyến công du chính thức tới Trung Quốc và Qatar. Ông Carney đã đạt được thỏa thuận với Trung Quốc cho phép một số lượng nhỏ xe điện được nhập khẩu vào Canada với mức thuế giảm, phá vỡ chính sách mà Canada đã tuân theo kể từ thời chính quyền Biden, đổi lại Trung Quốc sẽ giảm một số thuế đối với hàng nông sản của Canada. Quan trọng hơn, có lẽ, Trung Quốc và Canada đã tuyên bố thiết lập "quan hệ đối tác chiến lược", báo hiệu một kỷ nguyên hợp tác mới với đối thủ cạnh tranh quyền lực siêu cường của Mỹ.
Một hoạt động khoan dầu ở phía bắc Fort McMurray, Canada. Phần lớn lượng dầu mà Hoa Kỳ nhập khẩu đến từ Canada. Ảnh: Aaron Vincent Elkaim cho tờ The New York Times
Thống kê về các chuyến đi quốc tế của ông kể từ khi nhậm chức thủ tướng vào tháng Ba năm ngoái cho thấy sự nỗ lực không ngừng nghỉ của ông Carney. Ông đã dành gần 60 ngày để đi công tác nước ngoài, cố gắng ký kết các thỏa thuận thương mại mới. So với đó, Thủ tướng Anh Keir Starmer và ông Macron mỗi người chỉ dành khoảng 40 ngày cho các chuyến đi quốc tế trong cùng thời gian. Tốc độ và cường độ hoạt động ngoại giao toàn cầu của ông Carney, cùng với lời hứa giúp Canada vượt qua sự thay đổi mang tính thời đại này trong sức mạnh của Mỹ, đã tạo ra những kỳ vọng lớn lao trong lòng người dân Canada, những người đã bầu ông vào mùa xuân năm ngoái.
Ngay cả các cố vấn cấp cao, phát biểu ẩn danh để có thể nói chuyện thoải mái về những rủi ro của chiến lược này, cũng cho rằng có khả năng không đạt được kết quả như mong đợi, và thừa nhận rằng không một đối tác hay thỏa thuận nào có thể nhanh chóng thay thế vai trò áp đảo mà Hoa Kỳ đóng trong nền kinh tế và an ninh của Canada.
Trong nước, đảng Bảo thủ đối lập đã cáo buộc ông tập trung quá nhiều vào các chuyến công du nước ngoài mà không mang lại kết quả ngay lập tức và bỏ bê các vấn đề trong nước như chi phí sinh hoạt và nhà ở. Ông Carney chỉ thiếu một ghế để đạt được đa số trong quốc hội, một thiếu hụt có thể cản trở khả năng điều hành của ông, ngay cả khi ông nhận được nhiều lời khen ngợi về những thành tích ở nước ngoài. “Có rất nhiều cử tri muốn thấy điều này từ Mark Carney, và kỳ vọng điều đó từ ông ấy,” Ginny Roth, cựu cố vấn của đảng Bảo thủ và là đối tác tại Crestview Strategy, một công ty quan hệ công chúng của Canada, cho biết. “Nhưng cũng có một tỷ lệ lớn cử tri, lên đến 40%, sống trong một thế giới khác, không có điều kiện để lo lắng về những gì Mark Carney đã nói ở Davos.”
- Matina Stevis-Gridneff là trưởng văn phòng của The Times tại Canada, phụ trách đưa tin về đất nước này. Ian Austen đưa tin về Canada cho The Times. Là người gốc Windsor, Ontario, hiện đang sống ở Ottawa, ông đã đưa tin về đất nước này trong hai thập kỷ. Có thể liên hệ với ông qua địa chỉ austen@nytimes.com.
(Ảnh minh họa) Các binh sĩ Canada trong Chiến dịch Nanook, hoạt động huấn luyện và bảo vệ chủ quyền hàng năm của Lực lượng Vũ trang Canada tại Bắc Cực. Ảnh chụp ngày 02/03/2025. AFP - COLE BURSTON / RFI
