Liệu Mỹ có thực sự "trả lại" Greenland cho Đan Mạch, như TT Trump tuyên bố?

VĂN HÓA ONLINE - SPECIAL SECTION - THỨ SÁU 30 JAN 2026

Liệu Mỹ có thực sự "trả lại" Greenland cho Đan Mạch, như TT Trump tuyên bố?

Published: January 29, 2026 11:10am EST

https://theconversation.com/did-the-us-ever-give-back-greenland-to-denmark-as-trump-claims-274335

Author

Tiến sĩ Rikke Lie Halberg nhận được tài trợ từ Đại học Lund cho nghiên cứu tiến sĩ của bà về cuộc nổi dậy Fireburn ở quần đảo Tây Ấn thuộc Đan Mạch.

Partners

Lund University provides funding as a member of The Conversation UK.

DOI

https://doi.org/10.64628/AB.5agw5q3je

Chúng tôi tin tưởng vào sự tự do lưu thông thông tin

Bạn có thể đăng lại các bài báo của chúng tôi miễn phí, trực tuyến hoặc bản in, theo giấy phép Creative Commons.

Khi Đức Quốc xã bắt đầu chiếm đóng Đan Mạch vào tháng 4 năm 1940, Greenland đột nhiên bị cắt đứt khỏi cường quốc thuộc địa của mình và bị đẩy vào trung tâm chiến lược thời chiến ở Bắc Đại Tây Dương.

Mỹ tạm thời kiểm soát Greenland, thiết lập các căn cứ và vành đai phòng thủ ở đó để ngăn chặn Đức sử dụng hòn đảo này.

Hơn 80 năm sau, Donald Trump đã nhắc lại khoảnh khắc đó tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, Thụy Sĩ. Trong bài phát biểu ngày 21 tháng 1, 2026 tổng thống Mỹ tuyên bố rằng đất nước ông đã “trả lại Greenland” cho Đan Mạch sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Lịch sử này, theo hàm ý của Trump, vẫn cho phép Mỹ có quyền yêu sách đối với Greenland ngày nay.

Ảnh trên: Donald Trump phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos, Thụy Sĩ ngày 21 tháng 1, 2026; Ảnh dưới: Vị trí Greenland – đồ bản của TTO.

Tuyên bố của TT Trump dựa trên cách đọc lịch sử thời chiến một cách chọn lọc. Nó cũng phản ánh lối suy nghĩ thuộc địa và đế quốc về lãnh thổ, chủ quyền và quyền sở hữu.

Để hiểu tại sao tuyên bố của ông Trump lại gây hiểu lầm, cần phải xem xét trình tự các thỏa thuận chi phối Greenland trước, trong và sau chiến tranh.

- Năm 1916, Đan Mạch bán thuộc địa Caribe của mình, Quần đảo Virgin thuộc Đan Mạch, cho Mỹ (sau đó đổi tên thành Quần đảo Virgin thuộc Mỹ). Cùng với thỏa thuận đó, Mỹ đã tuyên bố rõ ràng rằng Mỹ sẽ không phản đối việc Đan Mạch mở rộng “lợi ích chính trị và kinh tế của mình ra toàn bộ Greenland”. Khi một thuộc địa được chuyển giao, chủ quyền đối với một thuộc địa khác lại được khẳng định.

- Nhưng trong Chiến tranh thế giới thứ hai, hoàn cảnh thời chiến và nhu cầu chiến lược của Mỹ đã dẫn đến một thỏa thuận khác giữa Đan Mạch và Mỹ, cho phép người Mỹ chịu trách nhiệm bảo vệ Greenland. Thỏa thuận đó được chính thức hóa trong Hiệp định Phòng thủ Greenland năm 1941, do Bộ Ngoại giao Mỹ soạn thảo và được Henrik Kauffmann, đặc phái viên Đan Mạch tại Washington, ký kết.

- Thỏa thuận nêu rõ rằng chính phủ Mỹ “hoàn toàn công nhận chủ quyền” của Đan Mạch đối với Greenland. Nó nói thêm rằng Mỹ “được thúc đẩy bởi tình cảm hữu nghị hoàn toàn đối với Đan Mạch và tin rằng bằng cách thực hiện các bước này, Mỹ đang bảo vệ việc thiết lập lại mối quan hệ bình thường giữa Greenland và Vương quốc Đan Mạch”.

(Chúng tôi mang chuyên môn của các học giả đến với công chúng).

- Trên thực tế, Mỹ đã bảo vệ Greenland trong chiến tranh. Họ xây dựng các đường băng và các cơ sở quân sự ở đó, đồng thời tiến hành tuần tra và tích hợp hòn đảo này vào hệ thống hậu cần rộng lớn hơn của phe Đồng minh.

Ảnh tài liệu: Một chiếc xe quân sự của Mỹ bị bỏ hoang ở Ikateq, phía đông Greenland. Michelle van Dijk / Shutterstock

- Năm 1945, sau khi chiến tranh kết thúc, Kauffmann đã viết một công hàm ngoại giao gửi cho Hoa Kỳ. Ông tuyên bố rằng việc Đan Mạch có “cơ hội đóng góp vào nỗ lực chiến tranh bằng cách cho phép Hoa Kỳ sử dụng lãnh thổ Đan Mạch trong cuộc chiến chống lại kẻ thù chung” “đã mang lại sự hài lòng lớn cho người dân Đan Mạch”.

Kauffmann nói thêm rằng Đan Mạch không muốn “nhận bất kỳ khoản thanh toán nào” cho việc quân đội Hoa Kỳ sử dụng Greenland trong chiến tranh. Công hàm này coi sự hợp tác của Đan Mạch trong thời chiến là một sự đóng góp tự nguyện, một lần nữa khẳng định chủ quyền của Đan Mạch đối với Greenland. Thỏa thuận thời chiến sau đó được chuyển thành mối quan hệ an ninh thời hậu chiến.

- Năm 1951, khi Đan Mạch và Hoa Kỳ trở thành đồng minh chính thức trong khuôn khổ Liên Hợp Quốc và NATO, hai nước đã ký kết một thỏa thuận quốc phòng mới. Thỏa thuận này trao cho Hoa Kỳ các quyền quân sự rộng rãi và vĩnh viễn ở Greenland, hiện nằm trong khuôn khổ chính trị liên minh thời bình. Thời kỳ hậu chiến đại diện cho sự củng cố pháp lý sự hiện diện của Hoa Kỳ ở Greenland, vốn bắt đầu dưới sự ngoại lệ thời chiến.

- Năm 1953, điều này bao gồm việc xây dựng các cơ sở như Căn cứ không quân Thule (nay là Căn cứ không gian Pituffik) trên bờ biển phía tây bắc của Greenland. Căn cứ này trở thành nền tảng của các hoạt động chiến lược của Hoa Kỳ ở Bắc Cực, và vẫn là căn cứ quân sự duy nhất của Mỹ đang hoạt động ở Greenland hiện nay. Việc xây dựng và mở rộng Thule đã dẫn đến việc di dời cưỡng bức dân số Inuit địa phương vào năm 1953. Hành động này sau đó được hệ thống tòa án Đan Mạch công nhận là bất công, dẫn đến việc nhà nước Đan Mạch bồi thường vào năm 1999. Những ràng buộc thuộc địa Những thỏa thuận này đã ổn định chủ quyền của Đan Mạch đối với Greenland và tăng cường an ninh cho hòn đảo. Nhưng chúng lại bỏ qua mối quan hệ thuộc địa.

- Năm 1953, trong bối cảnh các chuẩn mực mới của Liên Hợp Quốc về phi thực dân hóa, tình trạng thuộc địa của Greenland đã chính thức được bãi bỏ, và lãnh thổ này được sáp nhập vào nhà nước Đan Mạch. Sự chuyển đổi hành chính này cho phép Đan Mạch trình bày mối quan hệ của mình với Greenland như một mối quan hệ hậu thuộc địa, mà không cần phải xem xét rộng hơn về những di sản chính trị, văn hóa và kinh tế của chế độ thuộc địa. Các cải cách tiếp theo có thể được hiểu là những nỗ lực muộn màng nhằm giải quyết mối quan hệ thuộc địa chưa được giải quyết này. Những cải cách này bao gồm quyền tự trị vào năm 1979, chuyển giao trách nhiệm đối với hầu hết các vấn đề nội bộ từ Đan Mạch cho quốc hội Greenland.

- Việc tự trị được thiết lập vào năm 2009 đã mở rộng hơn nữa quyền tự chủ chính trị của Greenland và công nhận người dân Greenland là một dân tộc theo luật pháp quốc tế.

Bộ trưởng Ngoại giao Greenland, Vivian Motzfeldt, và Bộ trưởng Ngoại giao Đan Mạch, Lars Løkke Rasmussen, đến Washington để tham dự cuộc họp vào ngày 14 tháng 1. Will Oliver / EPA

Những diễn biến gần đây nhấn mạnh sự mới mẻ của việc người dân Greenland tham gia vào các vấn đề của chính họ. Việc Bộ trưởng Ngoại giao Greenland, Vivian Motzfeldt, tham gia các cuộc đàm phán cấp cao vào tháng Giêng tại Washington đánh dấu một sự thay đổi rõ rệt so với thông lệ trước đây, khi tương lai chiến lược của Greenland được đàm phán mà không có đại diện của Greenland tham gia.

Nỗ lực của Trump nhằm khôi phục ngôn ngữ sở hữu mang tính đế quốc làm nổi bật sự tương phản giữa lối suy nghĩ thuộc địa cũ và những nỗ lực mới nổi nhằm đưa tiếng nói chính trị của người Greenland vào các cuộc thảo luận về tương lai của họ.

Trên lĩnh vực này, cuộc tranh luận không chỉ xoay quanh quá khứ, mà còn về việc các bên nào sẽ tham gia vào cuộc thảo luận về tương lai.

* Chúng tôi muốn nhắn tin cho bạn mỗi ngày hoặc hai ngày một lần với một liên kết đến một bài báo từ The Conversation giải thích, truyền cảm hứng hoặc khơi gợi sự tò mò của bạn. Tất cả chúng ta đều dành nhiều thời gian lướt mạng xã hội và xem những điều tầm thường trên điện thoại. Đây là cơ hội để bạn bổ sung thêm một bài báo được viết bởi một chuyên gia và được các biên tập viên giàu kinh nghiệm của The Conversation lựa chọn cho bạn. Thêm vào đó, vào thứ Sáu, chúng tôi sẽ gửi cho bạn liên kết đến bài trắc nghiệm tin tức hàng tuần thú vị của chúng tôi. Hoàn toàn miễn phí và bạn có thể hủy đăng ký bất cứ lúc nào.