Ông Tô Lâm có ý gì khi cho ‘rò rỉ’ tài liệu mật gọi là ‘cuộc xâm lược thứ hai của Mỹ’?

VĂN HÓA ONLINE - SPECIAL SECTION - THỨ TƯ 04 FEB 2026

Ông Tô Lâm có ý gì khi cho ‘rò rỉ’ tài liệu mật gọi là ‘cuộc xâm lược thứ hai của Mỹ’?

* Tựa của VHO

- Trung Quốc là đối tác thương mại song phương lớn nhất của Việt Nam, trong khi Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam.

-  Dưới thời lãnh đạo của ông Tô Lâm, người trở thành Tổng Bí thư Đảng Cộng sản cùng thời điểm tài liệu được ‘rò rỉ’, VN đã tăng cường quan hệ với Mỹ, đặc biệt dưới thời Trump.

- Dưới thời ông Lâm, doanh nghiệp gia đình của Trump đã khởi công dự án khu nghỉ dưỡng golf và bất động sản cao cấp mang thương hiệu Trump trị giá 1,5 tỷ đô la ở tỉnh Hưng Yên phía bắc.

- Nhà lãnh đạo Việt Nam (Tô Lâm) gần như ngay lập tức chấp nhận lời mời của Trump tham gia Hội đồng Hòa bình.

Một tài liệu nội bộ cho thấy quân đội Việt Nam đang chuẩn bị cho một cuộc chiến tranh có thể xảy ra với Mỹ

By  DAVID RISING and ANIRUDDHA GHOSAL

Updated 8:06 AM PST, February 3, 2026

https://apnews.com/article/vietnam-us-war-planning-china-115c4f9bc69d91e7afe6b4dba7dc460f

Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Pete Hegseth (bên trái) và Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Tô Lâm trò chuyện trong cuộc gặp tại Hà Nội, Việt Nam, ngày 2 tháng 11 năm 2025. (Ảnh AP/Hau Dinh, Ảnh tài liệu)

Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Pete Hegseth gặp Bộ trưởng Quốc phòng Việt Nam, Đại tướng Phan Văn Giang, ngày 2 tháng 11 năm 2025. Ảnh tài liệu.

Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Tô Lâm (bên phải) và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vẫy tay trong cuộc gặp tại Văn phòng Trung ương Đảng ở Hà Nội, Việt Nam, ngày 14 tháng 4 năm 2025. (Ảnh Nhac Nguyen/Pool Photo qua AP, Ảnh tài liệu)

HÀ NỘI, Việt Nam (AP) — Một năm sau khi Việt Nam nâng cấp quan hệ với Washington lên cấp độ ngoại giao cao nhất, một tài liệu nội bộ cho thấy quân đội nước này đang chuẩn bị cho một cuộc "chiến tranh xâm lược" có thể xảy ra từ phía Mỹ và coi Hoa Kỳ là một cường quốc "hiếu chiến", theo một báo cáo được công bố hôm thứ Ba.

Không chỉ cho thấy sự mâu thuẫn trong cách tiếp cận của Hà Nội đối với Mỹ, tài liệu này còn xác nhận nỗi sợ hãi sâu sắc về các thế lực bên ngoài kích động một cuộc nổi dậy chống lại sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản trong một cuộc "cách mạng màu", giống như Cách mạng Cam năm 2004 ở Ukraine, hoặc Cách mạng Vàng năm 1986 ở Philippines.

Các tài liệu nội bộ khác mà Tổ chức Dự án 88, một tổ chức nhân quyền tập trung vào các vi phạm nhân quyền ở Việt Nam, đã trích dẫn trong phân tích của mình, cũng chỉ ra những lo ngại tương tự về động cơ của Mỹ ở Việt Nam. "Có sự đồng thuận ở đây trong toàn bộ chính phủ và các bộ khác nhau," Ben Swanton, đồng giám đốc của Dự án 88 và là tác giả của báo cáo, cho biết. "Đây không chỉ là một yếu tố cực đoan hay yếu tố hoang tưởng nào đó trong đảng hoặc trong chính phủ."

“Kế hoạch xâm lược lần thứ hai của Mỹ”

Tài liệu gốc của Việt Nam có tiêu đề “Kế hoạch xâm lược lần thứ hai của Mỹ” được Bộ Quốc phòng hoàn thành vào tháng 8 năm 2024.

Tài liệu này cho rằng, trong nỗ lực “đạt được mục tiêu tăng cường khả năng răn đe chống lại Trung Quốc, Mỹ và các đồng minh sẵn sàng áp dụng các hình thức chiến tranh và can thiệp quân sự phi truyền thống, thậm chí tiến hành các cuộc xâm lược quy mô lớn chống lại các quốc gia và vùng lãnh thổ ‘đi chệch khỏi quỹ đạo của họ’”.

Mặc dù lưu ý rằng “hiện tại nguy cơ chiến tranh chống lại Việt Nam là rất thấp”, các nhà hoạch định chính sách của Việt Nam viết rằng “do bản chất hiếu chiến của Mỹ, chúng ta cần phải cảnh giác để ngăn chặn Mỹ và các đồng minh ‘tạo cớ’ để phát động cuộc xâm lược đất nước chúng ta”.

Các nhà phân tích quân sự Việt Nam phác thảo những gì họ coi là sự tiến triển qua ba chính quyền Mỹ - từ Barack Obama, qua nhiệm kỳ đầu tiên của Donald Trump, và đến nhiệm kỳ tổng thống của Joe Biden - với việc Washington ngày càng tăng cường các mối quan hệ quân sự và các mối quan hệ khác với các quốc gia châu Á để “hình thành một mặt trận chống lại Trung Quốc”.

Việt Nam cân bằng giữa hoạt động ngoại giao và những lo ngại nội bộ Trong nhiệm kỳ của mình.

- Năm 2023, Tổng thống Biden đã ký kết “Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện” với Việt Nam, nâng tầm quan hệ giữa hai quốc gia lên mức ngoại giao cao nhất, ngang hàng với Nga và Trung Quốc, trở thành “đối tác đáng tin cậy với tình hữu nghị dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau”.

- Tuy nhiên, trong tài liệu quân sự năm 2024, các nhà hoạch định chính sách của Việt Nam cho rằng, mặc dù Mỹ coi Việt Nam là “đối tác và mắt xích quan trọng”, nhưng Mỹ cũng muốn “truyền bá và áp đặt các giá trị về tự do, dân chủ, nhân quyền, sắc tộc và tôn giáo” để dần dần thay đổi chính phủ xã hội chủ nghĩa của đất nước.

- “Kế hoạch xâm lược thứ hai của Mỹ cung cấp một trong những cái nhìn sâu sắc nhất về chính sách đối ngoại của Việt Nam,” Swanton viết trong bài phân tích của mình. “Nó cho thấy rằng, thay vì coi Mỹ là đối tác chiến lược, Hà Nội lại coi Washington là mối đe dọa hiện hữu và không có ý định tham gia liên minh chống Trung Quốc theo chính sách của Mỹ.”

Bộ Ngoại giao Việt Nam không trả lời email yêu cầu bình luận về báo cáo của Dự án 88 hoặc tài liệu mà báo cáo này đề cập.

Bộ Ngoại giao Mỹ từ chối bình luận trực tiếp về “Kế hoạch xâm lược thứ hai của Mỹ”, nhưng nhấn mạnh thỏa thuận đối tác mới, nói rằng nó “thúc đẩy sự thịnh vượng và an ninh cho Hoa Kỳ và Việt Nam”. “Một Việt Nam mạnh mẽ, thịnh vượng, độc lập và kiên cường mang lại lợi ích cho cả hai quốc gia và giúp đảm bảo rằng khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương vẫn ổn định, an toàn, tự do và rộng mở,” Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết.

Các tài liệu cung cấp cái nhìn sâu sắc về tư duy nội bộ

Ông Nguyễn Khắc Giang, thuộc Viện nghiên cứu ISEAS–Yusof Ishak của Singapore, cho biết các kế hoạch này làm nổi bật những căng thẳng trong giới lãnh đạo chính trị Việt Nam, nơi phe bảo thủ, liên kết với quân đội của Đảng Cộng sản từ lâu đã lo ngại về các mối đe dọa từ bên ngoài đối với chế độ. “Quân đội chưa bao giờ cảm thấy thoải mái khi tiến hành Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện với Hoa Kỳ,” ông Giang nói.

Căng thẳng trong chính phủ đã lan ra công chúng vào tháng 6 năm 2024, khi Đại học Fulbright liên kết với Hoa Kỳ bị một bản tin truyền hình của quân đội cáo buộc là đang kích động một “cuộc cách mạng màu”.

Bộ Ngoại giao Mỹ đã bảo vệ trường đại học này, vốn được các quan chức Hoa Kỳ và Việt Nam nhấn mạnh khi hai nước nâng cấp quan hệ. Zachary Abuza, giáo sư tại Trường Cao đẳng Chiến tranh Quốc gia ở Washington, cho biết quân đội Việt Nam vẫn còn “ghi nhớ rất rõ” cuộc chiến với Hoa Kỳ kết thúc năm 1975.

Trong khi các nhà ngoại giao phương Tây thường cho rằng Hà Nội lo ngại nhất về khả năng Trung Quốc xâm lược, tài liệu này củng cố thêm các văn kiện chính sách khác cho thấy nỗi sợ hãi lớn nhất của các nhà lãnh đạo VN là một “cuộc cách mạng màu”, ông nói.

Việc chính quyền Tổng thống Donald Trump cắt giảm ngân sách cho Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) càng làm suy yếu lòng tin giữa Hoa Kỳ và Việt Nam, làm gián đoạn các dự án như nỗ lực làm sạch hàng tấn đất bị ô nhiễm chất độc dioxin từ chất diệt cỏ Agent Orange của quân đội và các loại đạn dược chưa nổ và mìn của Mỹ.

“Sự bất an lan rộng về các cuộc cách mạng màu này rất đáng thất vọng, bởi vì tôi không hiểu tại sao Đảng Cộng sản lại bất an đến vậy”, ông Abuza, tác giả cuốn sách “Quân đội Nhân dân Việt Nam: Từ chiến tranh nhân dân đến hiện đại hóa quân sự?” được xuất bản năm ngoái, cho biết. “Họ có rất nhiều điều đáng tự hào – họ đã giúp rất nhiều người thoát khỏi nghèo đói, nền kinh tế đang phát triển mạnh mẽ, họ là điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư nước ngoài.”

Trong khi Trung Quốc và Việt Nam đang bất đồng về các tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông, các tài liệu cho thấy Trung Quốc giống như một đối thủ khu vực hơn là một mối đe dọa như Mỹ. “Trung Quốc không gây ra mối đe dọa hiện hữu đối với Đảng Cộng sản (Việt Nam)”, ông Abuza nói. “Thực tế, người Trung Quốc biết rằng họ chỉ có thể gây áp lực lên Việt Nam đến một mức độ nhất định, bởi vì họ lo sợ rằng Đảng Cộng sản không thể phản ứng mạnh mẽ với Trung Quốc (và sẽ) trông yếu kém, điều này sẽ gây ra một cuộc nổi dậy quần chúng.”

Trung Quốc là đối tác thương mại song phương lớn nhất của Việt Nam, trong khi Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, điều đó có nghĩa là Hà Nội cần phải thực hiện một hành động cân bằng trong việc duy trì quan hệ ngoại giao và kinh tế, đồng thời cũng phải đề phòng rủi ro. “Ngay cả một số nhà lãnh đạo tiến bộ hơn cũng nhìn vào Hoa Kỳ và nói rằng, ‘Đúng vậy, họ thích chúng ta, họ đang hợp tác với chúng ta, họ là những đối tác tốt hiện nay, nhưng nếu có cơ hội, nếu xảy ra một cuộc cách mạng màu sắc, người Mỹ sẽ ủng hộ nó’”, ông Abuza nói.

Chính quyền thứ hai của Trump làm giảm bớt một số lo ngại, nhưng lại làm dấy lên nhiều lo ngại hơn Dưới thời lãnh đạo của ông Tô Lâm, người trở thành Tổng Bí thư Đảng Cộng sản cùng thời điểm tài liệu được viết, đất nước đã tăng cường quan hệ với Mỹ, đặc biệt dưới thời Trump, ông Giang cho biết.

Ông Lâm được tái bổ nhiệm làm Tổng Bí thư vào tháng trước và dự kiến ​​cũng sẽ đảm nhiệm chức Chủ tịch nước, điều này sẽ khiến ông trở thành nhân vật quyền lực nhất đất nước trong nhiều thập kỷ.

Với ông Lâm đứng đầu, doanh nghiệp gia đình của Trump đã khởi công dự án khu nghỉ dưỡng golf và bất động sản cao cấp mang thương hiệu Trump trị giá 1,5 tỷ đô la ở tỉnh Hưng Yên phía bắc.

Nhà lãnh đạo Việt Nam gần như ngay lập tức chấp nhận lời mời của Trump tham gia Hội đồng Hòa bình, điều mà ông Giang cho rằng là một quyết định nhanh chóng bất thường vì các động thái chính sách đối ngoại thường được cân nhắc kỹ lưỡng đến phản ứng có thể xảy ra của Bắc Kinh.

Tuy nhiên, chiến dịch quân sự của Trump nhằm bắt giữ cựu Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro đã tạo thêm lý do cho những người bảo thủ Việt Nam lo ngại về mối quan hệ gần gũi hơn với Washington. Bất kỳ hành động quân sự nào của Mỹ liên quan đến Cuba, đồng minh của Hà Nội, đều có thể làm xáo trộn sự cân bằng chiến lược của Việt Nam, ông Giang nói thêm. “Cuba là một vấn đề rất nhạy cảm,” ông nói. “Nếu có chuyện gì xảy ra ở Cuba, nó sẽ gây ra những làn sóng chấn động trong giới tinh hoa chính trị Việt Nam.

Nhiều người trong số họ có mối quan hệ rất mạnh mẽ và thân thiết với Cuba.” Nhìn chung, năm đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai của Trump có thể đã khiến người Việt Nam hài lòng về việc tập trung vào Tây bán cầu nhưng lại băn khoăn về những diễn biến khác, ông Abuza cho biết.

“Người Việt Nam sẽ cảm thấy bối rối trước chính quyền Trump, vốn đã hạ thấp tầm quan trọng của nhân quyền và thúc đẩy dân chủ, nhưng đồng thời lại sẵn sàng vi phạm chủ quyền của các quốc gia và loại bỏ những nhà lãnh đạo mà họ không thích,” ông nói.

*

Bài báo được Rising viết từ Bangkok. DAVID RISING Rising đưa tin về các câu chuyện khu vực châu Á-Thái Bình Dương cho hãng thông tấn Associated Press. Ông đã làm việc khắp thế giới, bao gồm đưa tin về các cuộc chiến ở Iraq, Afghanistan và Ukraine, và đã sống ở Berlin gần 20 năm trước khi chuyển đến Bangkok. twitter mailto

*