"Guernica" của Picasso : 80 năm dấu tích một cuộc chiến tàn khốc

04 Tháng Năm 20178:14 CH(Xem: 2547)

"VĂN HÓA ONLINE-CALIFORNIA"  THỨ  SÁU  28  APRIL  2017


"Guernica" của Picasso : 80 năm dấu tích một cuộc chiến tàn khốc


image032

Guernica, bức họa nổi tiếng của Picasso, vẽ năm 1937, đã trở thành biểu tượng của sự khiếp hãi về cuộc nội chiến Tây Ban Nha và trận oanh kích vào xã Guernica xứ Basque.DR


"Guernica" bức họa nổi tiếng của danh họa Pablo Picasso năm nay tròn 80 tuổi. Ngay từ đầu tháng 4/2017, từng dòng khách tham quan nườm nượp đổ về bảo tàng Reina Sofia, để chiêm ngưỡng bức họa không chỉ nổi tiếng vì do chính tay Picasso vẽ nên, mà vì « Guernica » còn là một lời tố cáo sự tàn khốc và nỗi khiếp hãi của cuộc nội chiến Tây Ban Nha, xảy ra cách nay đúng 80 năm. Guernica vẫn còn giữ nguyên giá trị nhân văn cho đến ngày nay.


"Thương tâm và hãi hùng ở Picasso" là chủ đề chính cuộc triển lãm tại bảo tàng Reina Sofia, ở Madrid, Tây Ban Nha năm nay. Triển lãm kéo dài từ 03/4 đến tận 04/9/2017. Theo mô tả của François Musseau, thông tín viên đài RFI tại Madrid, ngay trong tuần đầu tiên khai trương triển lãm, mọi con đường dẫn đến Guernica đã ngợp bóng người, cho dù đó là khách tham quan nội địa hay là nước ngoài.


"Đúng vậy, nếu nhìn vào dòng người xếp hàng dài dằng dặc trước bảo tàng Reina Sofia, gần sát nhà ga Atocha, ở Madrid. Ngay ngày đầu của cuộc triển lãm, tức vào đầu tháng Tư, mọi người đổ xô đi xem, mỗi ngày có tới 2000 lượt người, cả người Tây Ban Nha lẫn du khách nước ngoài.


Nếu như tình hình này vẫn tiếp diễn như thế cho đến tận tháng 9, thì chắc chắn số người xem sẽ lên đến mức kỷ lục. Đó là bằng chứng cho thấy ký ức về Pablo Picasso, danh họa quốc gia, giống như là Velazquez và Goya, vẫn luôn sống động, nhất là với Guernica, bức họa cực kỳ nổi tiếng.


Ở đây xin nhắc lại là Picasso đã phác họa lại cảm giác hoảng sợ, ghê rợn, hãi hùng của những người dân, tay không tấc sắt, bị quân đội quốc xã, phát xít, tức là quân đội Đức và Ý thời đó, tấn công. Chính điều đó đã thôi thúc Picasso vẽ bức tranh này."


Chấn thương tập thể


Ngược dòng lịch sử, ngày 26/4/1977, xã Guernica, thuộc cộng đồng tự trị xứ Basque, đã bị không quân Đức Quốc Xã, dưới sự hộ tống của không quân Ý dội bom. Vào thời điểm đó, đất nước Tây Ban Nha rơi vào nội chiến giữa một bên ủng hộ nền Đệ Nhị Cộng Hòa còn non trẻ và bên kia là phe ủng hộ tướng độc tài Francisco Franco. Sau cú đảo chính hụt ngày 13/07/1936 chống lại chính phủ cộng hòa, Franco đã nhận được sự hỗ trợ về mặt quân sự từ các đồng minh là Hitler (Đức) và Mussolini (Ý).


Chiếm Madrid bất thành, Franco và các đạo quân của Franco đã tiến về phía bắc Tây Ban Nha. Nhằm hỗ trợ bộ binh, các đồng minh phát xít của Franco đã quyết định dội bom những thành phố cần chiếm đóng. Nhưng thay vì nhắm vào các mục tiêu quân sự, tổng tư lệnh quân đoàn Condor là Wolfram von Richthofen, đã nhận chỉ thị từ Hitler thử nghiệm các loại vũ khí hủy diệt mới và một kỹ thuật tác chiến mới, để rồi sau này chúng được sử dụng rộng rãi trong suốt Đệ Nhị Thế Chiến : Dội bom vào thường dân.


Guernica, một xã có tinh thần cởi mở, phóng khoáng, được xem thánh địa của chủ nghĩa tự do, không hệ thống phòng không, không cơ sở quân sự đã trở thành mục tiêu lý tưởng, và đã bị biến thành một "phòng thí nghiệm cho nỗi khiếp hãi". Chỉ trong vòng 3 giờ, 44 chiến đấu cơ của phát xít Đức và 14 máy bay quân đội Ý đã đổ xuống gần 40 tấn bom, cày nát 85% diện tích thành phố, giết chết khoảng 2.000 người ngay trong ngày có chợ phiên. Một khung cảnh ác mộng. Một tội ác chiến tranh tày đình.


image033Cảnh tan hoang xã Guernica sau trận mưa bom của không quân Đức Quốc Xã và Ý.Wikimedia by German Federal Archives


Biểu tượng chống chế độ phát xít và độc tài


Vẫn theo François Musseau, đây chính là điều đã thúc đẩy Picasso lúc ấy đang sinh sống ở Paris, quyết định nhận lời vẽ một bức họa theo như đặt hàng trước đó của ông Largo Caballero, lãnh đạo chính phủ cộng hòa Tây Ban Nha, sau một thời gian do dự và không muốn hợp tác.


"Chính phủ theo nền cộng hòa Tây Ban Nha ở Madrid lúc bấy giờ đã đặt Picasso vẽ vì muốn coi đây là chủ đề chính của gian hàng Tây Ban Nha tại triển lãm toàn cầu mùa xuân năm 1937 ở Paris. Thế nhưng, Picasso không hề thích vẽ theo kiểu đặt hàng như thế. Nhưng khi đã ý thức được tính chất phi lý bi thương của trận oanh kích đó, mà nạn nhân chỉ là thường dân, ông đã chấp nhận thực hiện một công việc lớn lao này, với khoảng 50 bản thảo sơ bộ.


Ông làm rất tốt. Lúc đầu bức tranh thật sự không mấy thuyết phục cho lắm. Nhưng rồi sau đó, tác phẩm này đã trở thành một biểu tượng cho sự ghê rợn của chiến tranh. Và điều này vẫn còn giá trị cho đến tận ngày nay. Đối với người phụ trách cuộc triển lãm, Guernica vẫn là một sự gợi nhắc về ký ức vào lúc mà các cuộc chiến tranh hiện vẫn đang lan rộng một cách rất đáng lo ngại."


Đó là những hình bóng bị xé tan, tiếng kêu khóc thầm lặng của người phụ nữ mất con hay hình bóng con ngựa hốt hoảng, những cảnh tượng khủng khiếp mà người xem có thể cảm nhận được ở địa phương bé nhỏ này sau trận mưa bom của quân phát xít trong ngày 26/4 định mệnh đó.


Ngay từ đầu, Guernica được xem như là một tác phẩm mang tính biểu tượng : Một biểu hiện của sự kháng cự chống lại chế độ Franco, chủ nghĩa phát xít hay Đức Quốc Xã, và mở rộng hơn nữa chống mọi hình thức độc tài. Vậy mà lạ lùng thay, theo như sử gia Javier Irujo với nhật báo Le Temps của Thụy Sĩ, lúc ban đầu bức tranh vẽ đã nhận được một sự đón tiếp lạnh nhạt từ công chúng với những tràng chỉ trích tại triển lãm toàn cầu Paris 1937 : "Người ta xem bức tranh này như là phản xã hội, nực cười, ghê rợn".


Thế nhưng, bức họa này, với chỉ hai mầu đen và trắng, mang sắc xám cũng đã nhanh chóng đạt được một quy chế duy nhất : hiện thân của sự căm ghét chủ nghĩa phát xít. Đây cũng là lý do giải thích vì sao cho đến lúc qua đời, Picasso kiên quyết từ chối Guernica trở về đất mẹ Tây Ban Nha dưới thời Franco, khiến tác phẩm nghệ thuật này phải trải qua một hành trình lưu lạc đến kinh ngạc, đi qua 11 nước (với khoảng 40 cuộc triển lãm). François Musseau cho biết tiếp:


"Đây cũng là bằng chứng cho thấy một tác phẩm nghệ thuật có thể có một giá trị to lớn. Vả lại, bản thân Pablo Picasso cũng hiểu được điều đó. Là người có tư tưởng cộng hòa, theo cánh tả, có tư tưởng nhân văn, Picasso, lúc sinh thời, đã phản đối mạnh mẽ việc bức họa Guernica bị trả về Tây Ban Nha. Bởi vì đất nước của ông lúc bấy giờ do nhà độc tài Franco thống trị.


Đến nỗi mà bức họa này bị luân chuyển gần như khắp nơi, đầu tiên hết là ở 5-6 bảo tàng tại New York ; để rồi cuối cùng yên vị ở Madrid, trong chính bảo tàng Reina Sofia này, vào năm 1982 khi đất nước có nền dân chủ. Tại đây, bức họa đã được có được một dáng vẻ kiêu hãnh, trong một gian phòng rộng lớn, bao bọc xung quanh là những bản phác thảo, ký họa và hàng trăm bức vẽ khác của Picasso đến từ các bảo tàng lớn trên thế giới ; tất cả cho thấy là danh họa vẫn luôn bị mê hoặc bởi những hình ảnh kỳ lạ, quái dị, những cảnh tượng đáng sợ."


"Guernica" : Báu vật của toàn dân


Giờ thì, "Guernica" sẽ không bao giờ rời khỏi Madrid, cho dù đó là về lại chính nơi sinh ra mình, xã Guernica. Dù tám mươi năm đã trôi qua, nhưng bức họa đen trắng với kích thước lớn (7 mét chiều dài và 3 mét chiều cao) vẫn tiếp tục gây ra những tranh luận nóng bỏng.


Vài tuần trước khi khai mạc cuộc triển lãm hồi đầu tháng 4/2017, hội đồng tỉnh Alava xứ Basque đã thông qua một bản kiến nghị đòi chuyển tác phẩm này về xã Guernica, được cho là nơi tưởng niệm tuyệt vời.


Với lý do, "Khó có thể để bức họa này du hành do điều kiện bảo quản cực kỳ khó khăn" như tuyên bố của phát ngôn viên chính phủ Inigo Mendez de Vigo, chính quyền Madrid tỏ ra rất rõ ràng. Không những Madrid nói không với xứ Basque mà cả với Catalan, không lay động trước những thỉnh cầu của những người mang tư tưởng chủ nghĩa dân tộc vùng miền đang tìm cách khẳng định bản sắc. Đối với Madrid, "Guernica" là một "báu vật" của toàn dân Tây Ban Nha.


Về phần mình, xã Guernica cứ mỗi năm có một ngày trở thành "thủ đô hòa bình thế giới". Cũng vào ngày đó, thế giới hy vọng những hồi chuông giáo đường từ Guernica sẽ vang vọng đến tận Syria, nơi mà một số trận oanh kích cũng đánh trúng vào thường dân, như để đau đớn nhắc nhở rằng hòa bình vẫn là một món quà rất ư mong manh. (Minh Anh 03 tháng 5 năm 2017)
29 Tháng Bảy 2014(Xem: 5280)
Năm em lên ba, bố tôi bỏ lại người vợ trẻ và hai đứa con thơ lên đường tập kết. Tôi hơn em sáu tuổi. Chín tuổi con nhà nghèo khôn lắm, tôi đủ khôn để thấy khuôn mặt mẹ buồn hiu hắt, những tiếng thở dài và những giọt nước mắt âm thầm của mẹ trong đêm. Chín tuổi, tôi đã biết mình là người nam độc nhất trong gia đình, đã biết ẩm bồng đút cơm cho em và vỗ về em mỗi khi em khóc.
23 Tháng Bảy 2014(Xem: 4881)
Kính thưa anh chị em bằng hữu bốn phương. Sáu mươi năm về trước, đêm Genève cắt đôi nước Việt ở sông Bến Hải, ngoại trưởng quốc gia Việt Nam đã từ chối ký kết hiệp định và ngồi khóc cho một Việt Nam phân chia Nam Bắc. Tại miền Bắc tiểu bang California, chúng tôi đã trải qua một đêm chan chưa ân tình.
06 Tháng Bảy 2014(Xem: 5116)
Anh Nguyễn-Xuân Hoàng bệnh từ hơn một năm qua. Tôi quen anh Hoàng không qua văn học mà qua làng báo hải ngoại. Tuy nhiên giáo sư Nguyễn-Xuân Hoàng đã là một cái tên quen thuộc từ những năm tôi học trung học đệ nhị cấp, tức cấp ba ngày nay, ở Sài Gòn vào đầu thập niên 1970.
29 Tháng Sáu 2014(Xem: 5512)
Suốt mấy tuần qua, tin tức về bão lụt miền Trung bị tin về cái chết của tướng Võ Nguyên Giáp đè nén. Các bản tin về bão lụt miền Trung đi tin các tỉnh Quảng Bình, Thừa Thiên- Huế đang đối diện với những cơn lũ quét mạnh mẽ sắp tràn xuống những khu vực hạ nguồn sau khi cơn bão rút đi. Mưa tích nước trên thượng nguồn các con sông lớn sẽ tràn bất ngờ gây lũ quét và đây là nguyên nhân gây thương vong và thiệt hại tài sản lớn cho người dân hơn chính cơn bão trực tiếp gây ra.
23 Tháng Ba 2014(Xem: 5187)
Nhân dịp năm Việt-Pháp 2014, tại Paris đang diễn ra cuộc triển lãm ảnh đặc biệt mang tên « Objectif Việt Nam. Ảnh của Trường Viễn Đông Bác cổ ».
06 Tháng Ba 2014(Xem: 5520)
Văn đoàn Độc lập VN được dự kiến là một tổ chức xã hội dân sự độc lập, ái hữu. Một tổ chức xã hội dân sự mới thuộc lĩnh vực văn học với tên gọi ‘Bấm Văn đoàn độc lập Việt Nam’ vừa được tuyên bố vận động thành lập.
23 Tháng Hai 2014(Xem: 5554)
Các cuốn Nhật ký Anne Frank bị xé ở thư viện Shinjuku City Hơn 100 bản in cuốn Nhật ký Anne Frank đã bị xé và phá trong một thư viện công ở Tokyo, Nhật Bản, theo quan chức nước này.
16 Tháng Hai 2014(Xem: 5642)
Đào: một bài hát mang đậm chất Ả Đào (hay Ca Trù) của Âm nhạc truyền thống ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ.
26 Tháng Giêng 2014(Xem: 5033)
Triển lãm "Angkor, sự khai sinh của một huyền thoại" tại bảo tàng nghệ thuật châu Á Guimet (DR)
02 Tháng Giêng 2014(Xem: 4941)
Giả như Albert Camus vẫn còn sống, thì hôm 07 tháng Mười Một vừa qua, ông có lẽ đã tròn 100 tuổi. Từng đoạt giải Nobel Văn học năm 1957, thế mà sinh nhật năm nay của đại văn hào diễn ra trong bầu không khí tĩnh lặng, “không trống, không kèn” như nhiều nhà văn lớn khác của Pháp. Kỷ niệm một trăm năm ngày sinh của Albert Camus chỉ gói trọn trong một cuộc triển lãm nhỏ với chủ đề “Albert Camus, công dân thế giới” tại Aix-en-Provence, một thành phố thuộc tỉnh Bouches-du-Rhône, miền nam nước Pháp. Triển lãm kéo dài từ ngày 05/10/2013 cho đến hết ngày 04/01/2014.
26 Tháng Mười Hai 2013(Xem: 5106)
Ngày 28/12/1973, « Quần đảo ngục tù – L’Archipel du Goulag » của nhà văn Nga Alexandre Soljenitsyne, đã được xuất bản tại Paris và được đánh giá là cuốn sách lớn của thế kỷ 20. Tuyển tập về nỗi kinh hoàng dưới chế độ Staline đã làm thay đổi nhãn quan của phương Tây về Liên bang Xô Viết.
12 Tháng Mười Một 2013(Xem: 5450)
Mùng 7 tháng 11 năm 2013 là dịp kỷ niệm ngày sinh lần thứ 100 của nhà văn Albert Camus. Cho dù ông là một trong các nhà văn Pháp được đọc nhiều nhất và được dịch nhiều nhất, tại Pháp không hề có một nghi lễ chính thức nào được cử hành vào dịp này. Với người Pháp, tác giả của « Kẻ xa lạ » tiếp tục gợi nên những quan điểm đối kháng.
24 Tháng Mười 2013(Xem: 4835)
Suốt mấy tuần qua, tin tức về bão lụt miền Trung bị tin về cái chết của tướng Võ Nguyên Giáp đè nén. Các bản tin về bão lụt miền Trung đi tin các tỉnh Quảng Bình, Thừa Thiên- Huế đang đối diện với những cơn lũ quét mạnh mẽ sắp tràn xuống những khu vực hạ nguồn sau khi cơn bão rút đi. Mưa tích nước trên thượng nguồn các con sông lớn sẽ tràn bất ngờ gây lũ quét và đây là nguyên nhân gây thương vong và thiệt hại tài sản lớn cho người dân hơn chính cơn bão trực tiếp gây ra.
21 Tháng Mười 2013(Xem: 6408)
Westminster (Bình Sa)- - Trưa Thứ Bảy, 12 tháng 10 năm 2013, tại nhàng Paracel Seafood Restaurant khoảng 350 quan khách, thân hữu, một số qúy vị đại diện các hội đoàn, đoàn thể, qúy văn thi hữu, các cơ quan truyền thông và đồng hương tham dự buổi ra mắt hai tác phẩm "Phận Người Vân Nước” và “Chuyện Dọc Đừờng" của người lính viết văn Phan Nhật Nam do Nhà xuất bản Sống và Tuần Báo Sống phát hành.
01 Tháng Mười 2013(Xem: 5190)
Đông đảo khán giả đã tới xem các vở kịch của Lưu Quang Vũ được trình diễn từ 09-15/09 nhân kỷ niệm 25 năm ngày mất của ông.
11 Tháng Chín 2013(Xem: 4841)
Nghệ sĩ Vân Ánh chơi trống và hát (Ảnh: Christine Jade)
04 Tháng Bảy 2013(Xem: 6527)
Trong một bài viết: Rồi Mai Đây / Một bài thơ của Tạ Tỵ đăng trên website Newvietart.com / France-ngày 15.12.2009) - không đủ , lại tưởng là đủ?
17 Tháng Sáu 2013(Xem: 5905)
Chân dung Nhà văn Nguyễn Xuân Hoàng. PHOTO: LKT 2003
06 Tháng Sáu 2013(Xem: 5370)
Paris năm nay mùa hè mát như mùa thu, 70 độ, thỉnh thoảng mưa bụi chỉ làm đôi cánh bồ câu hơi ướt như làn sương còn sót lại đêm qua.Thành phố nghìn năm văn vật này, như Trường An của Tàu, Thăng Long của Việt, vẫn đang đào bới tìm tòi, ngay cổng đại học Sorbonne nhà khảo cổ còn khai quật lên dưới lòng đất cột đá dấu tích từ thời La Mã và dòng sông Seine, được vinh danh là dòng sinh mệnh, ligne de vie, của đất Pháp, sóng nước vẫn lào xào quanh chân cầu phơi bóng mặt trời vàng đục buổi chiều sũng mây.