VĂN HÓA ONLINE - CHÂU MỸ-CHÂU ÂU-TRUNG ĐÔNG - THỨ SÁU 25 JULY 2025
Tìm hiểu bản chất các cuộc xung đột bạo lực về Bộ tộc và Giáo phái ở Syria
* Tựa của VHO
Các gia đình người Alawite Syria chạy trốn bạo lực ở Syria mang hành lý của họ qua sông vào miền bắc Lebanon, gần làng Heker al-Daher, vào ngày 11 tháng 3 năm 2025. Hàng chục ngàn thành viên của giáo phái thiểu số này đã chạy sang nước láng giềng Lebanon. © Hussein Malla, AP. https://www.france24.com/en/middle-east/20250722-syria-investigation-finds-more-than-1-400-killed-in-march-sectarian-violence
The Conversation: Hiểu về bạo lực chống lại người Alawite và người Druze ở Syria sau thời Tổng thống bị truất phế Bashar Assad
(Güneş Murat Tezcür, Giáo sư và Giám đốc Trường Chính trị và Nghiên cứu Toàn cầu, Đại học Bang Arizona. Quan điểm thể hiện trong bài bình luận này không nhất thiết phản ánh quan điểm của Religion News Service.)
(Hội thoại) — Học giả Güneş Murat Tezcür nghiên cứu về các nhóm tôn giáo thiểu số và Trung Đông giải thích về sự đàn áp và gạt ra bên lề trong lịch sử của cộng đồng Alawite và Druze.
Các chiến binh Bedouin tại làng Mazraa ở ngoại ô thành phố Sweida, trong cuộc giao tranh ở miền nam Syria vào ngày 18 tháng 7 năm 2025. (Ảnh AP/Ghaith Alsayed)
July 24, 2025
(Hội thoại) — Vào tháng 7 năm 2025, các cuộc đụng độ giữa cộng đồng tôn giáo thiểu số Druze và người Ả Rập Sunni được các lực lượng liên kết với chính phủ hậu thuẫn đã khiến hàng trăm người thiệt mạng tại tỉnh Sweida, miền nam Syria. Sau đó, Israel đã tiến hành hàng chục cuộc không kích để hỗ trợ người Druze.
Sự bùng phát bạo lực này là một lời nhắc nhở rùng rợn về những gì đã diễn ra vào tháng 3 năm 2025 (xem thêm phía đưới) khi những người ủng hộ chế độ sụp đổ do Bashar Assad, một người Alawite, lãnh đạo, nhắm mục tiêu vào các đơn vị an ninh.
Để trả đũa, các lực lượng dân quân liên kết với chính phủ mới thành lập ở Damascus đã thực hiện các vụ giết người Alawite bừa bãi. Mặc dù con số chính xác vẫn khó xác minh, nhưng hơn 1.300 cá nhân, hầu hết là người Alawite, đã thiệt mạng. Trong một số trường hợp, cả gia đình đã bị hành quyết ngay tại chỗ.
Mặc dù chính phủ Syria đã hứa sẽ điều tra các hành động tàn bạo, nhưng các vụ xâm nhập nhà riêng, bắt cóc phụ nữ Alawite và hành quyết phi pháp đàn ông Alawite vẫn tiếp diễn.
Bạo lực ở Sweida cũng mang tính chất giáo phái, khiến các thành viên của một nhóm tôn giáo thiểu số chống lại các nhóm vũ trang liên kết với đa số người Sunni trong nước.
Tuy nhiên, một điểm khác biệt quan trọng liên quan đến sự ủng hộ tích cực của Israel đối với người Druze và nỗ lực của Hoa Kỳ nhằm làm trung gian cho một lệnh ngừng bắn.
Sau thời Assad, Syria đã chứng kiến những diễn biến đầy hứa hẹn, bao gồm việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế, sự trỗi dậy của xã hội dân sự và chấm dứt sự cô lập ngoại giao. Thậm chí còn có một sự xích lại gần nhau hạn chế với đảng chính trị người Kurd kiểm soát vùng đông bắc Syria.
Bạo lực dai dẳng nhắm vào người Alawite và, ở một mức độ hạn chế hơn, người Druze, hoàn toàn trái ngược với những xu hướng này.
Là một học giả về các nhóm tôn giáo thiểu số và Trung Đông, tôi (Güneş Murat Tezcür) cho rằng tình hình chính trị hiện tại phản ánh sự đàn áp và gạt họ ra bên lề trong lịch sử.
Lịch sử của người Alawite
Bản đồ tỉnh Latakia, tây bắc Syria ven bờ biển Địa Trung Hải. Mapbox.
Người Alawite nổi lên như một cộng đồng tôn giáo riêng biệt vào thế kỷ thứ 10 tại vùng núi ven biển Latakia, ngày nay thuộc tây bắc Syria.
Mặc dù tín ngưỡng của họ có một số điểm chung với Hồi giáo Shiite, người Alawite vẫn duy trì sự lãnh đạo tôn giáo và nghi lễ riêng biệt. Dưới chế độ Ottoman vào cuối thế kỷ 19, họ được hưởng lợi từ những cải cách như mở rộng cơ hội giáo dục và hiện đại hóa kinh tế, đồng thời đạt được sự linh hoạt về mặt địa lý và xã hội.
Sau khi Hafez Assad, cha của Bashar Assad, lên nắm quyền trong một cuộc đảo chính năm 1970, ông đã dựa vào lực lượng Alawite của mình để củng cố chế độ. Do đó, người Alawite chiếm tỷ lệ lớn trong quân đoàn sĩ quan và các cơ quan tình báo.
Trước cuộc nội chiến bắt đầu vào năm 2011, dân số người Alawite ước tính khoảng 2 triệu người, chiếm khoảng 10% dân số Syria. Trong cuộc nội chiến, những thanh niên Alawite chiến đấu cho chế độ đã phải chịu thương vong nặng nề. Tuy nhiên, phần lớn người Alawite vẫn ở lại Syria, trong khi người Ả Rập Sunni và người Kurd phải di dời hoặc trở thành người tị nạn.
Các thành viên của nhóm thiểu số Alawite tập trung bên ngoài căn cứ không quân Nga ở Hmeimim, gần Latakia ở vùng ven biển Syria, vào ngày 11 tháng 3 năm 2025, khi họ tìm kiếm nơi ẩn náu tại đó sau bạo lực và các vụ giết người trả thù trong khu vực. Ảnh AP/Omar Albam
Trong số các nhóm thiểu số ở Syria, có hai yếu tố chính khiến người Alawite dễ bị tổn thương nhất trước bạo lực hàng loạt ở Syria hậu Assad.
Yếu tố thứ nhất là, giống như người Druze, người Alawite có tín ngưỡng riêng biệt, khác biệt với Hồi giáo Sunni. Các hoạt động tôn giáo và giáo lý của họ thường được mô tả là "bí truyền" và hầu như không thể tiếp cận được với người ngoài. Trong cuốn sách "Liminal Minorities: Religious Difference and Mass Violence in Muslim Societies" (Các nhóm thiểu số ngưỡng: Khác biệt tôn giáo và bạo lực hàng loạt trong các xã hội Hồi giáo) xuất bản năm 2024, tôi phân loại người Alawite và Druze ở Syria cùng với người Yezidi ở Iraq, người Alevi ở Thổ Nhĩ Kỳ và người Baha'i ở Iran là "các nhóm thiểu số ngưỡng" - những nhóm tôn giáo chịu sự kỳ thị sâu sắc được truyền qua nhiều thế hệ.
Những nhóm này thường bị coi là dị giáo, tách khỏi Hồi giáo, với tín ngưỡng và nghi lễ bị coi là vượt quá giới hạn chấp nhận. Ví dụ, theo tín ngưỡng của người Alawite, Ali, con rể của Tiên tri Muhammad, là hiện thân thiêng liêng của Chúa, điều này thách thức quan niệm về thuyết độc thần nghiêm ngặt vốn là trọng tâm của Hồi giáo Sunni.
Theo quan điểm của chính thống giáo Sunni, tín ngưỡng của những nhóm này là nguồn gốc của sự nghi ngờ và khinh miệt. Một loạt các sắc lệnh tôn giáo (fatwa) của các giáo sĩ Sunni nổi tiếng từ thế kỷ 14 đến thế kỷ 19 đã tuyên bố người Alawite là dị giáo.
Sự oán giận đối với người Alawite
Yếu tố thứ hai góp phần vào sự dễ bị tổn thương của người Alawite là nhận thức rộng rãi rằng họ là những người hưởng lợi chính từ chế độ Assad, vốn đã thực hiện các vụ thảm sát hàng loạt nhắm vào chính công dân của mình. Mặc dù quyền lực vẫn tập trung hạn hẹp dưới thời tổng thống Assad, nhiều người Alawite đã nắm giữ các vị trí chủ chốt trong bộ máy an ninh cũng như chính phủ.
XEM THÊM:
Tổng thống Syria Bashar al-Assad trước khi lưu vong. Reuters. “Theo kết quả từ các cuộc đàm phán giữa ông Bashar al-Assad và một số bên tham gia cuộc xung đột vũ trang trên lãnh thổ Syria, ông Bashar al-Assad đã quyết định thôi chức tổng thống và rời khỏi đất nước, đưa ra chỉ thị chuyển giao quyền lực một cách hòa bình”, Reuters dẫn tuyên bố từ Bộ Ngoại giao Nga ngày 8/12/2024. Nga ủng hộ Tổng thống Bashar al-Assad trong các cuộc đối đầu với nhóm vũ trang đối lập tại Syria, trong lúc Thổ Nhĩ Kỳ ủng hộ các nhóm vũ trang đối lập).
Trong bối cảnh chính trị hiện nay, khi chính quyền trung ương vẫn còn yếu kém và quyền kiểm soát đối với các nhóm vũ trang khác nhau bị hạn chế, sự kỳ thị tôn giáo và sự oán giận chính trị tạo ra mảnh đất màu mỡ cho bạo lực hàng loạt nhắm vào người Alawite.
Các vụ thảm sát tháng 3 năm 2025 đi kèm với những lời lẽ thù hận giáo phái, bao gồm cả những lời kêu gọi công khai tiêu diệt người Alawite, cả trên đường phố và trên mạng xã hội.
Mặc dù nhiều người Hồi giáo Sunni ở Syria cũng coi người Druze là dị giáo, nhưng họ vẫn giữ khoảng cách lớn hơn với chế độ Assad và ít tham gia vào bộ máy an ninh của chế độ này.
Tuy nhiên, trong những tháng gần đây, tình hình đã xấu đi nhanh chóng ở trung tâm của người Druze. Dân quân Druze và các bộ lạc Bedouin địa phương đã giao tranh ác liệt vào tháng 7 năm 2025.
Không giống như người Alawite, người Druze nhận được hỗ trợ quân sự trực tiếp từ Israel, quốc gia có cộng đồng người Druze tuy nhỏ nhưng có ảnh hưởng. Điều này càng làm phức tạp thêm sự chung sống hòa bình giữa các nhóm tôn giáo ở Syria thời hậu Assad.
Một tương lai tỉnh táo
Bản sắc Ả Rập Sunni đóng vai trò trung tâm trong chính phủ mới thành lập tại Damascus, điều này có thể gây tổn hại đến sự đa nguyên tôn giáo và sắc tộc.
Tuy nhiên, chính phủ này có động lực để kiềm chế bạo lực tùy tiện chống lại người Alawite và người Druze. Việc tự coi mình là nguồn gốc của trật tự và đoàn kết dân tộc giúp ích cho chính phủ trên trường quốc tế, cả về mặt ngoại giao lẫn kinh tế.
Tuy nhiên, về mặt nội bộ, chính phủ mới vẫn còn chia rẽ và thiếu khả năng kiểm soát hiệu quả đối với những vùng lãnh thổ rộng lớn. Mặc dù chính phủ này chủ trương công lý chuyển tiếp, nhưng cũng thận trọng trước việc bị coi là quá khoan dung đối với những cá nhân có liên quan đến chế độ Assad và các tội ác của chế độ này.
Trong khi đó, các yêu sách về quyền tự trị khu vực của người Alawite và Druze tiếp tục khơi dậy sự phẫn nộ của người Sunni trong dân chúng và có nguy cơ gây ra thêm nhiều chu kỳ bất ổn và bạo lực.
Tôi tin rằng trong một Syria hậu Assad (NẾU) được định hình bởi sự quản lý chia rẽ và sự trả thù từng đợt, người Alawite cũng như người Druze có thể sẽ phải đối mặt với sự gạt ra ngoài lề ngày càng sâu sắc.
* Nội dung đưa tin về tôn giáo của The Conversation được hỗ trợ thông qua sự hợp tác giữa AP với The Conversation US, với nguồn tài trợ từ Lilly Endowment Inc. The Conversation chịu trách nhiệm hoàn toàn về nội dung này.
XEM THÊM:
Điều tra: Hơn 1.400 người thiệt mạng trong vụ bạo lực hồi tháng 3 ở bờ biển Syria (tỉnh Latakia)
Các gia đình người Alawite Syria chạy trốn bạo lực ở Syria mang hành lý của họ qua sông vào miền bắc Lebanon, gần làng Heker al-Daher, vào ngày 11 tháng 3 năm 2025. Hàng chục ngàn thành viên của giáo phái thiểu số này đã chạy sang nước láng giềng Lebanon. © Hussein Malla, AP. https://www.france24.com/en/middle-east/20250722-syria-investigation-finds-more-than-1-400-killed-in-march-sectarian-violence
Story by DPA International
Tỉnh Latakia, cái nôi của người Alawite. https://mapcarta.com/es/N9682307817/Mapa
https://mapcarta.com/es/N9682307817/Mapa
Lực lượng quân đội Syria bắn tên lửa vào các chiến binh có liên hệ với nhà lãnh đạo bị lật đổ Bashar al-Assad. Một ủy ban điều tra sự thật của Syria hôm thứ Ba xác nhận 1.426 người - chủ yếu là dân thường, bao gồm nhiều người Alawite - đã thiệt mạng trong làn sóng bạo lực tại các tỉnh ven biển của đất nước từ ngày 6 đến ngày 9 tháng 3 năm 2025. Moawia Atrash/dpa © DPA International
Hôm thứ Ba, một ủy ban điều tra sự thật của Syria đã xác nhận 1.426 người - chủ yếu là dân thường, bao gồm nhiều người Alawite - đã thiệt mạng trong làn sóng bạo lực tại các tỉnh ven biển của đất nước từ ngày 6 đến ngày 9 tháng 3, 2025.
Theo người phát ngôn của ủy ban, Yasser al-Farhan, các cuộc đụng độ bắt đầu khi tàn quân của các nhóm vũ trang có liên hệ với nhà độc tài bị lật đổ Bashar al-Assad phát động các cuộc tấn công phối hợp vào lực lượng chính phủ ở Latakia, Tartous và Hama, khiến 238 quân nhân và nhân viên an ninh thiệt mạng.
Trong số những người thiệt mạng có 90 phụ nữ, hầu hết là thường dân không vũ trang, ủy ban cho biết khi trình bày kết quả điều tra tại một cuộc họp báo ở Damascus. Những kẻ tấn công được mô tả là các nhóm có tổ chức, bất hợp pháp, trung thành với chế độ Assad bị lật đổ, hiện đang hoạt động độc lập và chống lại chính quyền chuyển tiếp. "Các nhóm này đã thực hiện các cuộc tấn công quy mô lớn vào các mục tiêu quân sự và an ninh, chặn đường và sử dụng vũ khí hạng nặng và hạng nhẹ", al-Farhan nói.
Chính phủ mới của Tổng thống lâm thời Ahmad al-Sharaa đã phát động một chiến dịch quân sự để dập tắt bạo lực. Đài Quan sát Nhân quyền Syria, một tổ chức giám sát chiến tranh có trụ sở tại Anh, ước tính vào thời điểm đó rằng hơn 1.600 người, chủ yếu thuộc cộng đồng thiểu số Alawite, mà Bashar al-Assad là một thành viên, đã thiệt mạng trong các cuộc bạo loạn.
Theo ủy ban, 550 cá nhân đã được xác định là chịu trách nhiệm cho các vụ tấn công và bạo lực giáo phái sau đó, mặc dù tên của họ vẫn được giữ bí mật, với chỉ 31 nghi phạm bị bắt cho đến nay.
Hơn sáu tháng sau khi Assad bị lật đổ bởi một liên minh phiến quân do Hồi giáo lãnh đạo, bạo lực vẫn tiếp tục hoành hành ở miền nam Syria, nơi các dân quân Druze đang giao tranh với các nhóm bộ lạc Bedouin Sunni được Damascus hậu thuẫn.
Mặc dù Tổng thống Ahmad al-Sharaa đã cam kết bảo vệ các nhóm thiểu số, nhưng những người chỉ trích cáo buộc chính phủ của ông chỉ thực hiện các vụ bắt giữ mang tính biểu tượng và chịu trách nhiệm hạn chế.
Lực lượng quân đội Syria đang tiến về các làng mạc ở vùng nông thôn Latakia và bờ biển Syria với vũ khí hạng nặng để chiến đấu chống lại các chiến binh có liên hệ với nhà lãnh đạo bị lật đổ Bashar al-Assad. Một ủy ban điều tra sự thật của Syria hôm thứ Ba xác nhận rằng 1.426 người - chủ yếu là dân thường, bao gồm nhiều người Alawite - đã thiệt mạng trong làn sóng bạo lực tại các tỉnh ven biển của đất nước từ ngày 6 đến ngày 9 tháng 3. Moawia Atrash/dpa © DPA International
++++++++++++++++++++++++++++++++++
XEM THÊM:
Syria và Saudi Arabia ký kết các thỏa thuận đầu tư trị giá hơn 6 tỷ đô la
Theo AP 24/7/2025 — Syria và Ả Rập Xê Út đã công bố 47 thỏa thuận đầu tư, trị giá hơn 6 tỷ đô la, tại Damascus vào thứ Năm 24/7/2025, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc tái thiết nền kinh tế Syria bị tàn phá bởi chiến tranh.
Các thỏa thuận được ký kết tại Diễn đàn Đầu tư Syria-Ả Rập Xê Út bao gồm nhiều lĩnh vực, bao gồm bất động sản, viễn thông và tài chính. Các dự án được lên kế hoạch bao gồm nhà ở, tái thiết các khu vực bị chiến tranh tàn phá, phát triển du lịch, y tế và giải trí, xây dựng các tòa nhà chọc trời, và ba nhà máy xi măng mới.
Bộ trưởng Thông tin Syria Hamza al-Mustafa cho biết các thỏa thuận này dự kiến sẽ tạo ra khoảng 50.000 việc làm trực tiếp và 150.000 việc làm gián tiếp.
Ả-rập Xê-út đã ủng hộ mạnh mẽ chính phủ lâm thời Syria do cựu chỉ huy phiến quân Ahmad al-Sharaa lãnh đạo kể từ khi cựu Tổng thống Bashar Assad bị lật đổ trong một cuộc tấn công chớp nhoáng của phiến quân. Đất nước này đang phải đối mặt với những thách thức lớn về kinh tế và xã hội.
