Thành phố Hà Lan có đến 225 cái tên

07 Tháng Sáu 20188:15 CH(Xem: 517)

VĂN HÓA ONLINE - BỘ ẢNH DU LỊCH  - THỨ SÁU 08 JUNE 2018


Thành phố Hà Lan có đến 225 cái tên


Mike MacEacheran BBC Travel


image029

Bản quyền hình ảnh Mike MacEacheran


Quảng trường Oldehoofsterkerkhof lịch sử ở Leeuwarden, thủ phủ của tỉnh Friesland, Hà Lan, là một mớ hỗn độn đầy bất ngờ của những điều lạ lùng và tuyệt vời.


Nào là De Oldehove, tòa tháp dang dở được xây từ thế kỷ 16 bị cong vẹo nhiều đến nỗi nó nghiêng còn nhiều hơn tháp nghiêng Pisa.


Nào là Bảo tàng Gốm Quốc gia Princessehof choáng ngợp, một tòa nhà trang trọng được sửa chữa lại trong đó có những cổ vật quý hiếm thời Minh và các tác phẩm của Picasso, nhưng cũng từng là ngôi nhà thơ ấu của MC Escher, nghệ sỹ hình ảnh thế kỷ 20 người sáng tạo ra những hình ảnh trong mơ không thể nào tưởng tượng được của những bậc thang dài vô tận và những thác nước đánh lừa tâm trí.


Nào là Gemeentehuis, tức Tòa Thị chính, nơi người Hà Lan lần đầu tiên nghe thấy huyền thoại về Grutte Pier, một kẻ cướp biển khổng lồ với sức mạnh siêu nhân và sẵn sàng giết bất cứ ai không phải là người Frisian.


Thành phố của ngôn ngữ


Nhưng đáng để cho rằng điều còn kỳ lạ hơn tất cả những thứ kể trên là Lân fan taal ('miền đất của ngôn ngữ' trong tiếng Frisian), nơi dành cho hàng ngàn ngôn ngữ.


image031

Bản quyền hình ảnh Mike MacEacheran


Được xây thêm cố định vào quảng trường kể từ tháng Giêng, công trình này được dựng trong khuôn khổ chương trình Leeuwarden-Friesland - Thủ đô Văn hóa châu Âu 2018 và giới thiệu cho du khách 6.720 ngôn ngữ, một tuyển tập toàn diện các ngôn ngữ trên thế giới - trong đó có tiếng Frisian, ngôn ngữ chính của khu vực này.


Đưa công trình này vào cũng là một quyết định phù hợp, nhất là vì Leeuwarden - hay Ljouwert, Liwwadden, Leewadden, Luwt, Leaward hay Leoardia, như các cách gọi khác nhau của thành phố từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 19 - được biết đến là thành phố có 100 tên gọi.


"Chúng tôi muốn làm cho ngôn ngữ trở nên sống động, và không còn nơi nào tốt hơn để làm việc đó là ở đây với lịch sử ngôn ngữ hết sức đặc biệt của nó," ông Siart Smit, giám đốc chương trình Lân fan taal, cho biết khi ông rảo bước quanh công trình.


"Nơi đây là tỉnh song ngữ, nơi mà người dân nói hai thứ tiếng Frisian và tiếng Hà Lan, và có đến người dân của 128 quốc tịch đang sinh sống ở Leeuwarden. Do đó, câu chuyện này tôn vinh tính đa dạng của chúng tôi, nhưng nó cũng đồng thời cổ vũ cho thế giới đa ngôn ngữ."


Việc có gần phân nửa các ngôn ngữ trên thế giới đang bị đe dọa thất truyền cũng đủ là lý do để khám phá Lân fan taal.


Ở khắp nơi trong tòa nhà trưng bày ấn tượng này, các khối gỗ được khắc ngôn ngữ treo lủng lẳng trên trần theo thứ tự bản chữ cái - một bức ảnh ngắn gọn liệt kê tiếng Thuỵ Điển, tiếng Swabia, Suwawa và Suruí do Pará - mà đa phần trong số này người bình thường không thể biết được.


image032

Bản quyền hình ảnh Mike MacEacheran


Ở chỗ khác, 84 ngọn đèn neon với sắc trắng, đỏ, xanh dương và xanh lá giúp cho khán giả thấy được làm sao sử dụng các từ ngữ khác nhau để diễn đạt một ý tưởng tỏa sáng khắp phòng trong ánh sáng cầu vồng.


Mặc dù sứ mạng của Lân fan taal là thúc đẩy sự hiểu biết các ngôn ngữ khác nhau, nhưng Leeuwarden lại duy trì sự kỳ lạ ngôn ngữ sâu đậm do chính nó tạo ra: tên gọi của nó đã thay đổi liên tục kể từ thế kỷ thứ 10. Hơn nữa, hãy tìm trong Sách Kỷ lục Guinness Thế giới và bạn sẽ thấy Leeuwarden có 225 dạng thức khác nhau chứ không phải chỉ 100 như là biệt danh được đặt cho nó.


Nhưng làm sao mà thị trấn Frisian ở miền bắc này lại có quá nhiều tên gọi đến như vậy?


Địa lý và lịch sử


Để bắt đầu, đó là vấn đề địa lý. Nằm ở rìa đông bắc xa xôi của Hà Lan, Friesland bị bao bọc ở ba phía bởi bãi bùn, đầm lầy và Biển Wadden.


Tỉnh này đã trở thành một phần của vương quốc Hà Lan hiện đại được thành lập vào giữa cuộc chiến Napoleon vào đầu thế kỷ 19 khi phần còn lại của châu Âu hợp lại với nhau để đánh bại vị Hoàng đế nước Pháp.


Nhưng cho đến ngày nay, người Hà Lan vẫn nghĩ Friesland là một nước ngoại quốc.


Những ngôi nhà có cột chống, những con kênh đào uốn lượn và những con đường đạp xe trải đầy dây hoa leo cũng giống như những nơi khác ở Hà Lan, nhưng cuộc sống ở đây chậm rãi hơn, và người dân ở đây được đóng khung trong hình ảnh xa cách và cổ hủ.


Trong suốt thời gian tôi sống ở đây, họ ít nói lên suy nghĩ của mình hơn so với những người đồng bào phương nam của họ. Nên biết rằng Friesland là nơi có mật độ dân cư thưa thớt nhất của Hà Lan và cảm giác cách biệt đó cũng đủ là lý do cho người Frank, Hà Lan, Flemish, Saxon and Wallon cùng với những sắc dân khác chuyển đến. Sự tiếp biến văn hóa này có nghĩa là cách viết và cách phát âm Leeuwarden sẽ mau chóng thay đổi.


Biến thể do đa ngữ


Để hiểu thêm, tôi tìm gặp nhà sử học thành phố Henk Oly từ Trung tâm Lịch sử Leeuwarden, người nói với tôi rằng cách giải thích các cách gọi khác nhau của thị trấn vừa không dễ dàng vừa không đơn giản.


image030

Bản quyền hình ảnh Mike MacEacheran


Về mặt truyền thống, theo lời ông nói, Leeuwarden có một số dạng thức như sau: tiếng Frisian (Ljouwerd), cách gọi tương đương trong tiếng Hà Lan (Leeuwarden), và hai dạng thức trong phương ngữ địa phương được sử dụng trong thị trấn: Leewwadden và Liwwadden.


Mọi thứ càng thêm phức tạp khi thành phố được các nơi khác trong tỉnh là gọi là Luwt, trong khi trong suốt nhiều thế kỷ các học giả thường Latin hóa tên gọi này thành Leovardia. Với những biến thể phát âm, đa phần dẫn đến thay đổi trong cách viết, các cách gọi địa danh này trở nên bùng nổ.


"Trước năm 1804, không có cách viết chính thức địa danh nào và mọi người viết theo cách mà họ phát âm từ đó," Oly cho biết. "Anh có thể viết là Ljouwerd hay Ljouwert bởi vì âm 'd' ở cuối từ nghe giống như âm 't'. Hoặc có thể viết là Lyouwerd, Ljouwerd hay Liouwerd vì những cách viết này đều có cùng một cách phát âm. Khi kết hợp các biến thể với nhau thì có vô vàn khả năng gọi tên địa phương này.


Ngày nay, danh sách đạt kỷ lục thế giới gồm 225 cái tên là di sản của một người lưu giữ tài liệu vào thế kỷ 19 có tên là Wopke Eekhoff, con trai một thợ bạc vốn đảm nhận công việc lưu trữ của thị trấn vào năm 1838. Là người đầu tiên ở Hà Lan được bổ nhiệm vào vai trò này, ông được giao cho một chương trình rất rõ ràng: tập hợp tất cả những gì mà ông tìm thấy được về lịch sử của thành phố và coi sóc bộ sưu tập nghệ thuật.


'Ngọn đồi nhỏ tránh gió'


Khi Leeuwarden tích lũy hàng chục danh xưng qua hàng thế kỷ - chẳng hạn như từ năm 1500 cho đến năm 1520, cách viết tên thành phố cứ thay đổi gần như mỗi hai năm một lần - đó là một tình huống phức tạp. Ấy vậy mà Eekhoff vẫn tiếp tục không mệt mỏi để ghi lại về lịch sử thị trấn trong hai cuốn sách dày 400 trang và cuối cùng đã viết nên một niên biểu từ Livnvert vào năm 1039 cho đến Luweden vào năm 1846.


Cho đến cuối thế kỷ 19, đã xảy ra thêm một số sự thay đổi khi mà cả Viện Khoa học Hoàng gia Hà Lan vào năm 1864 và Hội Khoa học Địa lý Hoàng gia Hà Lan vào năm 1884 đã lần đầu tiên xuất bản danh sách các địa danh của đất nước theo các nguyên tắc ký âm đương đại. Chẳng lâu sau thì các biến thể tiếng Hà Lan và tiếng Frisian đã trở thành chuẩn mực trên thực tế.


"Ngay cả ngày nay, tên các thị trấn và làng mạc ở Hà Lan vẫn chưa bao giờ được Chính phủ Hà Lan chính thức chuẩn hóa," Oly giải thích và nói thêm rằng nhiều bản đồ và công trình tham khảo của Eekhoff vẫn tiếp tục được sử dụng. "Không có quy tắc nào cả, do đó mà kể từ đầu thế kỷ 20, chúng tôi đã viết Leeuwarden theo tiếng Hà Lan và Chính quyền Frisia vẫn sử dụng Ljouwert như là cách dùng chính thức của họ."


Đối với khách đến thăm ngày nay, huy hiệu của Leeuwarden vốn xuất hiện trên lá cờ và các tòa nhà chính phủ của thành phố, cũng là một câu đố. Phác họa hình ảnh một con sư tử vàng chồm đứng lên trên nền xanh thẫm, ở trên cùng huy hiệu là chiếc mũ miện có đính lam ngọc và hồng ngọc.


"Đa số mọi người đều cho rằng 'Leeu' có nghĩa là sư tử và chúng tôi là 'thành phố sư tử' nhưng điều đó không chính xác," hướng dẫn viên Christina Volker cho tôi biết trong khi chúng ta đang khám phá những con đường sôi động ở trung tâm. "Cái tên này khởi thủy bắt nguồn từ chữ 'Leeuw' - có nghĩa là 'không có gió - và 'warden' có nghĩa là những ngọn đồi nhỏ trong tiếng Frisian. Thị trấn được xây dựng trên ba ụ đất nhân tạo dùng làm nơi cư trú vốn giúp bảo vệ và che chở cho nơi này trước biển cả. Đó là lý do khiến nó là một nơi yên bình."


Mặc dù từng là một nơi yên bình, Leeuwarden giờ đây đang đón nhận cái tên mới nhất đáng được mọi người bàn tán: thủ đô văn hóa châu Âu.


Nó thể hiện ở những dòng người xếp hàng tại Bảo tàng Friesland và ở nhiều quanh cảnh thành phố trên tranh vẽ và trong sách vốn được Eekhoff sưu tập và giờ đây được trưng bày tại phòng triển lãm ở Trung tâm Lịch sử Leeuwarden./(02/6/2018)


Bản tiếng Anh bài này đã được đăng trên BBC Travel.
18 Tháng Mười Hai 2014(Xem: 6371)
18 Tháng Mười Hai 2014(Xem: 7103)
Đây là một quần thể kiến trúc gồm 1 nhà thờ lớn, 5 nhà thờ nhỏ cùng nhiều công trình khác trên khuôn viên rộng 22ha ở thị trấn Phát Diệm, huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình. Nét độc đáo của nhà thờ là phong cách kiến trúc mô phỏng đình chùa của người Việt cùng chất liệu xây dựng chủ yếu là đá và gỗ.
16 Tháng Mười Hai 2014(Xem: 4521)
Những con cá khủng, kỳ dị có tuổi đời lên đến cả trăm năm liên tiếp bị săn bắt và được rao bán với giá cả trăm triệu đồng.
16 Tháng Mười Hai 2014(Xem: 3837)
Dân trí Vườn cò Bằng Lăng (phường Thuận An, quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ) là vườn cò lớn nhất khu vực miền Tây với hơn 300.000 con cò các loại trú ngụ. Nhiều người rất ngỡ ngàng khi thấy hàng vạn con cò đủng đỉnh, không quan tâm đến sự xuất hiện của con người.
04 Tháng Mười Hai 2014(Xem: 4239)
Đây là một trong số những bức ảnh sẽ được chọn cho triển lãm do Norman Parkinson chụp năm 1955. Một triển lãm ảnh để kỷ niệm cuộc đời và sự nghiệp của diễn viên Anh Audrey Hepburn sẽ được khai mạc tại Bảo tàng Ành Chân dung Quốc gia ở London vào tháng Bảy năm 2015.
20 Tháng Mười 2014(Xem: 4798)
19 Tháng Mười 2014(Xem: 5041)
Máy bay chiến đấu phá vỡ bức tường âm thanh, khung cảnh tuyệt đẹp của đàn chim hồng hạc tại hồ Nakura (Kenya), núi lửa Sinabung ở Indonesia phun trào... là những hình ảnh ấn tượng trong tuần. Cùng nhìn lại những khoảnh khắc ấn tượng của làng khoa học và thế giới động vật tuần qua.
12 Tháng Mười 2014(Xem: 4426)
TTO - Là người thích xê dịch, Thorsten Scheuermann đã du ngoạn khắp thế giới để chụp lại hàng loạt các bức ảnh với góc nhìn khác lạ trước vẻ đẹp của thiên nhiên, tập trung vào một đối tượng duy nhất.
09 Tháng Mười 2014(Xem: 5287)
Bắc Mỹ, Châu Á được chiêm ngưỡng 'Mặt Trăng Máu'
05 Tháng Mười 2014(Xem: 4374)
TTO - Như mọi năm, cuộc thi National Geographic Photo Contest 2014 là một "đại tiệc hình ảnh" với hàng ngàn bức ảnh của các tay máy chuyên nghiệp, nghiệp dư trên thế giới. Cuộc thi năm nay gồm ba hạng mục: con người, địa danh và thiên nhiên.
25 Tháng Chín 2014(Xem: 5146)
Bất chấp lời cảnh báo không nên tới quá gần khu phía ngoài chuồng thú, người đàn ông vẫn trèo qua hàng rào cao bằng đầu gối rồi nhảy xuống con hào bảo vệ phía dưới, AP dẫn lời Riyaz Ahmed Khan, phát ngôn viên Vườn thú quốc gia New Delhi nói. Con hào nằm phía dưới hàng rào gần 5,5 m.
23 Tháng Chín 2014(Xem: 7129)
Naked volunteers lie on Aletsch glacier, posing for photographer Spencer Tunick as part of an environmental campaign about global warming, on August 18, 2007. The campaign organized by Greenpeace is aimed at drawing attention to melting Alpine glaciers, a clear sign of global warming and man-made climate change according to the organization. (Fabrice Coffrini/AFP/Getty Images)
15 Tháng Chín 2014(Xem: 4015)
Từ ba năm nay ngừoi Pháp đến quấy rối ta tại Gia Định , noi đây họ đa phá thành , giết hại và đánh đuổi quân sỉ phòng thủ của ta . Tất cả thần dân có thấy phẩn nộ hay không , ta tuởng rằng toàn dân nhất là những ai ở Nam Kỳ miền duới sẽ sẳn sàng hợp tác với quân sỉ để trả thù cho những noi bị địch đánh bại
14 Tháng Chín 2014(Xem: 12217)
Cho đến trước thế kỷ 16, Sài Gòn - Gia Định vẫn là miền đất hoang, vô chủ, địa bàn của vài nhóm dân cư cổ cho tới khi người Việt xuất hiện.. Những người Việt đầu tiên tự động vượt biển tới khai vùng đất này hoàn toàn không có sự tổ chức của nhà Nguyễn. Nhờ cuộc hôn nhân giữa công nữ Ngọc Vạn với vua Chân Lạp Chey Chetta II từ năm 1620, mối quan hệ giữa Đại Việt và Chân Lạp trở nên êm đẹp, dân cư hai nước có thể tự do qua lại sinh sống. Khu vực Sài Gòn, Đồng Nai bắt đầu xuất hiện những người Việt định cư. Trước đó, người Chăm, người Man cũng sinh sống rải rác ở đây từ xa xưa.
02 Tháng Chín 2014(Xem: 4434)
Đài Thiên văn Hoàng gia Greenwich (ROG) phối hợp với chương trình Bầu trời buổi Đêm của BBC đã nhận được số ảnh dự thi kỷ lục cho cuộc thi Nhiếp ảnh gia Thiên văn học của Năm 2014. Trong hình là bức Rạng đông và dải Ngân hà của Rune Johan Engebo.
31 Tháng Tám 2014(Xem: 5200)
Giữa Thái Bình Dương có một hòn đảo tuyệt đẹp, là thiên đường của nhiều loài động vật hoang dã, trong đó có loài rùa khổng lồ vô cùng kỳ lạ.