VĂN HÓA ONLINE - ĐIỂM NÓNG - THỨ TƯ 30 JULY 2025
Nguyên nhân gần và mối thù truyền kiếp tiềm ẩn giữa Thái Lan và Cam Bốt sau hòa đàm ngưng bắn mong manh
* Tựa của VHO
Lý Kiến Trúc
VĂN HÓA ONLINE
30/7/2025 (Sui-Lee Wee, AP)
Các nhà lãnh đạo Campuchia và Thái Lan đã đồng ý gặp nhau tại tư dinh của Thủ tướng Malaysia để đàm phán ngừng bắn. Lệnh ngừng bắn bắt đầu vào lúc nửa đêm 28/7/2025, có hiệu lực lúc 7 giờ sáng ngày 29/7/2025.
Thế nhưng, giới quan sát và phân tích cho rằng, sau 5 ngày hai bên giao chiến thử sức lẫn nhau – với vũ khí của Hoa Kỳ (Thái Lan) và Trung Quốc (Cam Bốt), – ở 10 vị trí thuộc khu vực đường biên giới hai nước và ở tỉnh Trat ven bờ Vịnh Thái Lan, “giai đoạn” đầu của cuộc chiến được kết thúc bằng một cuộc hòa đàm “mong manh”.
Dưới đây là hai bài phân tích của nhà báo Sui-Lee Wee từ New York Times và các nhà báo Jintamas Saksornchai từ Surin, Thái Lan, và Sopheng Cheang từ Samrong, Campuchia. Eileen Ng từ Kuala Lumpur, Malaysia, Chalida Ekvitthayavechnukul từ Bangkok và Anton L. Delgado.
Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim, ở giữa, Thủ tướng Campuchia Hun Manet, bên trái, và Thủ tướng tạm quyền Thái Lan Phumtham Wechayachai, bên phải, tham gia các cuộc đàm phán về khả năng ngừng bắn giữa Thái Lan và Campuchia, tại Putrajaya, thứ Hai, ngày 28 tháng 7 năm 2025. Nguồn ảnh: Hoàng gia Thái Lan.
Chấm đỏ trên bản đồ: 10 vị trí Thai Lan và Cam Bốt giao chiến. Nguồn Mapbox.
News Analysis
Sui-Lee Wee: Thái Lan và Campuchia đã rút khỏi chiến tranh, nhưng cuộc chiến đền thờ của họ vẫn còn
Chủ nghĩa dân tộc cực đoan và lịch sử tranh chấp — cùng bản đồ — đã khơi dậy sự thù địch giữa các nước láng giềng. Ngay cả một làn sóng ngoại giao quốc tế cũng không mang lại nhiều hy vọng cho một nền hòa bình lâu dài.
“Vấn đề là, một khi xung đột bắt đầu, chủ nghĩa dân tộc trở nên cực đoan hơn rất nhiều”, Ou Virak, chủ tịch Diễn đàn Tương lai, một tổ chức nghiên cứu tại Phnom Penh chuyên về các vấn đề chính sách công, cho biết. “Và rồi người ta lại cho rằng những khu vực này đáng để hy sinh.”
By Sui-Lee Wee
Báo cáo từ tỉnh Surin ở Thái Lan, gần biên giới tranh chấp
Sui-Lee Wee là trưởng văn phòng Đông Nam Á của tờ The Times, phụ trách đưa tin về 11 quốc gia trong khu vực.
July 30, 2025Updated 2:49 a.m. ET
XEM THÊM:
https://www.nytimes.com/2025/07/30/world/asia/thailand-cambodia-temples.html
Người dân Campuchia tại nơi trú ẩn tạm thời, một ngày sau khi các nhà lãnh đạo Campuchia và Thái Lan đồng ý ngừng bắn trong xung đột biên giới. Ảnh: Tyrone Siu/Reuters.
Tại tỉnh Oddar Meanchey của Cam Bốt, binh lính đang chất hàng tiếp tế lên xe tải. Ảnh: Tyrone Siu/Reuters
AP-Những điều cần biết về thỏa thuận ngừng bắn mong manh sau 5 ngày giao tranh giữa Thái Lan và Campuchia
By GRANT PECK, JINTAMAS SAKSORNCHAI and SOPHENG CHEANG
Updated 4:04 AM PDT, July 30, 2025
BANGKOK (AP) — Thái Lan và Campuchia đã tái khẳng định lệnh ngừng bắn nhằm chấm dứt năm ngày giao tranh vũ trang dọc biên giới sau khi thỏa thuận có khởi đầu không mấy suôn sẻ. Thỏa thuận ngừng bắn đã đạt được hôm thứ Hai khi Quyền Thủ tướng Thái Lan Phumtham Wechayachai và Thủ tướng Campuchia Hun Manet đạt được một lệnh ngừng bắn "ngay lập tức và vô điều kiện", có hiệu lực vào nửa đêm cùng ngày. Đây là một trong những cuộc giao tranh hiện đại tồi tệ nhất giữa hai nước, vốn đã từng xảy ra xung đột do tranh chấp lãnh thổ lâu đời. Cuộc giao tranh đã khiến ít nhất 41 binh sĩ và thường dân ở cả hai bên thiệt mạng, với 260.000 người phải di dời. Thái Lan cáo buộc Campuchia vi phạm lẻ tẻ ngay sau khi thỏa thuận có hiệu lực và đã gửi thêm khiếu nại vào thứ Tư.
TT Trump được ghi nhận là người đã tập hợp các nhà lãnh đạo đối địch
Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim, chủ tịch Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á năm nay, đã thúc đẩy lệnh ngừng bắn sớm nhưng hầu như không có tiến triển nào cho đến khi Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump can thiệp bằng áp lực kinh tế.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội hôm thứ Bảy, Trump cho biết ông đã nói chuyện với các nhà lãnh đạo Thái Lan và Campuchia và cảnh báo Hoa Kỳ sẽ không thúc đẩy các thỏa thuận thương mại nếu tình trạng thù địch tiếp diễn. Cả hai nước đều đang phải đối mặt với những khó khăn kinh tế và chưa đạt được thỏa thuận thuế quan nào với Hoa Kỳ, mặc dù hầu hết các nước láng giềng Đông Nam Á của họ đã làm như vậy.
Ken Lohatepanont, một nhà phân tích chính trị và là ứng cử viên tiến sĩ của Đại học Michigan, cho biết Thái Lan đã "chạy đua đàm phán" với Hoa Kỳ để có được mức thuế quan ưu đãi nhằm hỗ trợ nền kinh tế định hướng xuất khẩu đang kém hiệu quả của mình.
Trong bức ảnh do Quân đội Hoàng gia Thái Lan công bố, binh lính Thái Lan đang kiểm tra khu vực biên giới vào Chủ nhật, ngày 20 tháng 7 năm 2025, tại tỉnh Ubon Ratchathani, nơi Quân đội Hoàng gia Thái Lan cho biết đã phát hiện ra hai quả mìn sát thương. (Quân đội Hoàng gia Thái Lan qua AP)
“Quyết định của Tổng thống Trump đặt điều kiện cho một kết thúc thành công cho các cuộc đàm phán này bằng một lệnh ngừng bắn có thể đã đóng một vai trò quan trọng trong việc đảm bảo cả hai bên đều ngồi vào bàn đàm phán khi cần thiết”, ông Lohatepanont cho biết trong một email.
Casey Barnett, chủ tịch Phòng Thương mại Hoa Kỳ tại Campuchia, cho biết sự can thiệp của Trump được đánh giá cao trong bối cảnh Campuchia đang phải đối mặt với những bất lợi về kinh tế và quân sự.
Một vụ nổ mìn gây ra giao tranh
Trong bức ảnh do Quân đội Hoàng gia Thái Lan công bố, binh lính Thái Lan đang kiểm tra khu vực biên giới vào Chủ Nhật, ngày 20 tháng 7 năm 2025, tại tỉnh Ubon Ratchathani, nơi Quân đội Hoàng gia Thái Lan cho biết đã phát hiện hai quả mìn sát thương. (Quân đội Hoàng gia Thái Lan qua AP)
Căng thẳng đã âm ỉ từ tháng 5 khi một binh sĩ Campuchia bị quân đội Thái Lan bắn chết tại một khu vực biên giới tranh chấp khác. Tranh chấp ngày càng gia tăng được đánh dấu bằng các hạn chế qua lại biên giới, tẩy chay và cấm vận hàng hóa và dịch vụ qua biên giới.
Một vụ nổ mìn ngày 23 tháng 7 tại một trong những khu vực tranh chấp đã làm năm binh sĩ Thái Lan bị thương, trong đó có một người bị mất một chân. Đây là vụ việc thứ hai như vậy trong một tuần và là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến xung đột vũ trang.
Phản ứng tức thời mang tính ngoại giao, với việc Thái Lan triệu hồi đại sứ tại Campuchia, trục xuất phái viên của Campuchia và đóng cửa các cửa khẩu biên giới. Thủ tướng mới của Thái Lan
Các cuộc giao tranh và đấu pháo đã nổ ra ở một số khu vực, với các cuộc giao tranh bộ binh chủ yếu diễn ra ở các khu vực tranh chấp. Cả hai nước đều sử dụng pháo binh và Campuchia thường xuyên sử dụng tên lửa gắn trên xe tải. Thái Lan đã trả đũa bằng các cuộc không kích được thực hiện bởi máy bay chiến đấu F-16 do Hoa Kỳ sản xuất và máy bay phản lực Grippen của Thụy Điển.
Thái Lan và Cam Bốt: “kẻ thù truyền kiếp”
Thái Lan và Cam Bốt có lịch sử thù địch qua nhiều thế kỷ và thường xuyên xảy ra căng thẳng dọc theo biên giới đất liền dài hơn 800 km (500 dặm).
Các yêu sách lãnh thổ đối đầu của họ phần lớn xuất phát từ một bản đồ năm 1907 được vẽ khi Cam Bốt còn nằm dưới sự cai trị của thực dân Pháp, mà Thái Lan cho rằng không chính xác.
Năm 1962, Tòa án Công lý Quốc tế đã trao chủ quyền cho Campuchia đối với một khu vực bao gồm ngôi đền Preah Vihear 1.000 năm tuổi, nơi vẫn khiến nhiều người Thái Lan phẫn nộ.
Năm 2003, một đám đông đã đốt phá Đại sứ quán Thái Lan tại thủ đô Phnom Penh của Cam Bốt sau khi có tin đồn lan truyền rằng một nữ diễn viên Thái Lan đã tuyên bố ngôi đền Angkor Wat nổi tiếng của Cam Bốt thuộc về Thái Lan.
Năm 2011, Cam Bốt đã quay lại Tòa án Công lý Quốc tế sau một số cuộc đụng độ giữa quân đội và lực lượng Thái Lan liên quan đến ngôi đền Preah Vihear khiến khoảng 20 người thiệt mạng và hàng nghìn người phải di dời.
Tòa án đã tái khẳng định phán quyết của mình vào năm 2013, khiến người Thái Lan càng thêm phẫn nộ.
Chủ tịch Thượng viện Campuchia Hun Sen phát biểu trong chuyến thăm khu vực biên giới tỉnh Preah Vihear, gần biên giới Campuchia-Thái Lan, tại Campuchia, thứ Năm, ngày 26 tháng 6 năm 2025. (AKP qua AP)
Hồi tháng 6, 2025, Cam Bốt đã đề xuất trở lại tòa án quốc tế để phân định biên giới tại các khu vực tranh chấp. Thái Lan kiên quyết bác bỏ đề xuất này.
Những vấn đề tiềm ẩn vẫn còn
Lệnh ngừng bắn gần đây không giải quyết được các tranh chấp tiềm ẩn và chỉ đề cập sơ lược đến việc bố trí lực lượng giám sát ngừng bắn. Paul Chambers, một học giả người Mỹ về quân đội Thái Lan, người gần đây đã rời khỏi đất nước sau những lời đe dọa pháp lý từ quân đội, cho biết lệnh ngừng bắn là một dấu hiệu tích cực. "Tuy nhiên, nó sẽ không bền vững nếu không có sự giám sát của các đại diện đáng tin cậy và bên thứ ba, chẳng hạn như các đại diện từ ASEAN, trên thực địa", ông nói. "Nếu lệnh ngừng bắn được duy trì, chính phủ mỗi bên có thể tuyên bố 'thành công' và có thể củng cố quyền lực của mình, và được củng cố bởi sự ủng hộ của chủ nghĩa dân tộc mà mỗi quốc gia vận động."
Lãnh đạo Thái Lan mắc sai lầm dưới áp lực
Thủ tướng của Thái Lan bà Paetongtarn Shinawatra phát biểu với các thành viên báo chí sau khi nhận được thư xác nhận của hoàng gia cho vị trí này tại trụ sở đảng Pheu Thai ở Bangkok, Thái Lan, vào ngày 18 tháng 8 năm 2024. (Ảnh AP/Sakchai Lalit, Hồ sơ)
Thủ tướng Thái Lan, Bà Paetongtarn Shinawatra đã có một nỗ lực sai lầm nhằm hàn gắn tình hình vào tháng 6 bằng cách gọi điện cho cựu Thủ tướng Campuchia Hun Sen, gọi ông là "chú" và chỉ trích giới lãnh đạo quân đội Thái Lan.
Hun Sen đã giữ chức thủ tướng Campuchia trong 38 năm trước khi bàn giao chức vụ này cho con trai cả Hun Manet vào năm 2023. Hun Sen đã tiết lộ cuộc gọi điện thoại với Paetongtarn, người đã bị đình chỉ công tác vì cáo buộc vi phạm đạo đức. Những phát biểu của bà bị coi là thiếu tôn trọng chủ quyền quốc gia trong khi những người chỉ trích nhắc lại tình bạn được công khai rộng rãi giữa Hun Sen và cha bà, cựu Thủ tướng Thaksin Shinawatra, người sau đó đã phủ nhận mối quan hệ này.
Đảng Pheu Thai của Paetongtarn chỉ còn lại đa số mong manh trong Quốc hội sau khi đối tác chính trong liên minh cầm quyền rút lui. Chambers cho biết các sự kiện này đã làm gia tăng ảnh hưởng chính trị của quân đội Thái Lan, gây bất lợi cho chính phủ dân cử. “Một điều chắc chắn ở Thái Lan là: quân đội, sau cuộc khủng hoảng này, đã tăng cường quyền lực đối với dân thường”, ông nói. Puangthong Pawakapan, một nhà khoa học chính trị tại Đại học Chulalongkorn ở Bangkok, cho biết điều này có thể sẽ khiến những cải cách được mong đợi từ lâu nhằm kiềm chế quyền lực chính trị của quân đội trở nên khó khăn hơn. “Quân đội đã nổi lên như người chiến thắng, được ca ngợi như những anh hùng, trong khi chính phủ Pheu Thai đang thất bại”, bà nói.
Với Campuchia, bà nói, “Tôi không nghĩ quyền lực của gia tộc Hun sẽ bị lung lay chút nào”.
* Peck đưa tin từ Bangkok, Jintamas Saksornchai từ Surin, Thái Lan, và Sopheng Cheang từ Samrong, Campuchia. Eileen Ng từ Kuala Lumpur, Malaysia, Chalida Ekvitthayavechnukul từ Bangkok và Anton L. Delgado từ Samrong đóng góp.
Hãng thông tấn Associated Press là một tổ chức tin tức toàn cầu độc lập chuyên đưa tin thực tế. Được thành lập năm 1846, AP ngày nay vẫn là nguồn tin tức nhanh chóng, chính xác và khách quan đáng tin cậy nhất ở mọi định dạng, đồng thời là nhà cung cấp thiết yếu về công nghệ và dịch vụ thiết yếu cho ngành tin tức. Hơn một nửa dân số thế giới xem báo chí AP mỗi ngày.
