VĂN HÓA ONLINE - ĐIỂM NÓNG - THỨ SÁU 08 AUG 2025
Phân tích Chính trị
“Sinh mệnh dải Gaza trước xu thế thành lập nhà nước Palestine”
* Tựa của VHO
Lý Kiến Trúc
VĂN HÓA ONLINE
08/8/2025 (theo Farnaz Fassihi và Ephrat Livni)
Hamas bên bờ vực giải giáp chấm dứt quyền cai trị ở Gaza trước xu thế thành lập nhà nước Palestine
Liên đoàn Ả Rập yêu cầu Hamas phải giải giáp vũ khí để thành lập Nhà nước Palestine
Hamas vẫn còn hiện diện ở Gaza là cái gai hay đồng minh của chính quyền Palestine?
Hamas và chính quyền Palestine nắm quyền thực tế trên thực địa lãnh thổ ở những vùng đất nào?
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, cho rằng các tuyên bố về quy chế nhà nước Palestine là phần thưởng cho các hành động của Hamas.
Liệu lộ trình “Tuyên bố New York” có thỏa mãn các phe tranh chấp, Quốc tế và Trung Đông?
Cuối năm 1956, quân đội Israel lần đầu tiên chiếm đóng Gaza, bao gồm cả việc bố trí chốt chặn này ở biên giới Ai Cập vào tháng 1 năm 1957. Ảnh tài liệu: Hulton/Getty Images
Từ trái sang, Thủ tướng Israel Ehud Barak, Tổng thống Bill Clinton và nhà lãnh đạo Palestine Yasir Arafat tại Trại David năm 2000, khi Israel và người Palestine được cho là đã tiến gần nhất tới việc đạt được một giải pháp hai nhà nước. Ảnh: NYT. Tổng thống Bill Clinton làm trung gian cho Hiệp ước Oslo, trong đó Israel đồng ý rút khỏi các khu vực ở Bờ Tây và Dải Gaza, đồng thời nhượng lại một số quyền kiểm soát cho Chính quyền Palestine.
Từ trái sang, Thủ tướng Israel Netanyahu, Tổng thống Mỹ Donald Trump, Ngoại trưởng Bahrain, Al-Zayani, và Ngoại trưởng UAE Al Nahyan ngày ký kết Hiệp định Abraham ở Washington D.C năm 2020. Ảnh: NYT
Các quốc gia Ả Rập kêu gọi Hamas giải giáp trong bối cảnh thúc đẩy thành lập Nhà nước Palestine
“Hamas must end its rule in Gaza,” reads a declaration endorsed by the 22 member nations of the Arab League. “Hamas phải chấm dứt quyền cai trị ở Gaza”, một tuyên bố được 22 quốc gia thành viên của Liên đoàn Ả Rập tán thành.
By Farnaz Fassihi and Ephrat Livni
July 31, 2025
https://www.nytimes.com/2025/07/31/world/middleeast/hamas-arab-states-palestinians.html
Động thái bất ngờ: trong một tuyên bố được 22 quốc gia thành viên của Liên đoàn Ả Rập thông qua vào thứ Ba 29/8/2025, lên án các cuộc tấn công của Hamas vào Israel vào ngày 7 tháng 10, gây ra cuộc chiến tàn khốc ở Gaza. Credit, Stephanie Keith/Getty Images
Lần đầu tiên, các quốc gia Ả Rập trên thế giới đã nhất trí kêu gọi Hamas hạ vũ khí, thả tất cả con tin và chấm dứt quyền cai trị Dải Gaza, những điều kiện mà họ cho rằng có thể giúp thành lập một nhà nước Palestine.
Tuyên bố bất ngờ, được 22 quốc gia thành viên Liên đoàn Ả Rập thông qua hôm thứ Ba 29/7/2025, cũng lên án các cuộc tấn công của Hamas vào Israel ngày 7 tháng 10, châm ngòi cho cuộc chiến tàn khốc ở Gaza.
Tuyên bố được đưa ra tại một hội nghị của Liên Hợp Quốc tại New York về giải pháp hai nhà nước nhằm chấm dứt cuộc xung đột kéo dài hàng thập kỷ giữa người Israel và người Palestine.
“Trong bối cảnh chấm dứt chiến tranh ở Gaza, Hamas phải chấm dứt quyền cai trị ở Gaza và giao nộp vũ khí cho Chính quyền Palestine, với sự tham gia và hỗ trợ của quốc tế, phù hợp với các mục tiêu của một nhà nước Palestine có chủ quyền và độc lập”, tuyên bố nêu rõ.
Tuyên bố này cũng đã được tất cả 27 quốc gia Liên minh Châu Âu và 17 quốc gia khác ký kết. Tuyên bố kêu gọi triển khai "một phái bộ ổn định quốc tế tạm thời", được Chính quyền Palestine, cơ quan quản lý một phần Bờ Tây do Israel chiếm đóng, mời và "dưới sự bảo trợ của Liên Hợp Quốc".
Nhiều nhà lãnh đạo Ả Rập có quan hệ làm việc với Hamas và cai trị những người dân hết lòng ủng hộ sự nghiệp của Palestine. Điều này khiến họ ngần ngại công khai cắt đứt quan hệ với nhóm này và bình thường hóa quan hệ với Israel, bất chấp áp lực từ các đồng minh phương Tây như Hoa Kỳ. Qatar là nơi đặt văn phòng chính trị của Hamas và một số lãnh đạo chính trị của nhóm này, đồng thời đóng vai trò trung gian hòa giải giữa nhóm với cả Israel và Hoa Kỳ.
Bộ trưởng ngoại giao Ả Rập Xê Út, Faisal bin Farhan al-Saud, bên trái, và Bộ trưởng ngoại giao Pháp, Jean-Noel Barrot, chủ trì một hội nghị về Palestine và giải pháp hai nhà nước tại Liên Hợp Quốc vào thứ Ba tại Thành phố New York. Ảnh: Stephanie Keith/Getty Images
John V. Whitbeck, một luật sư quốc tế, người đã tư vấn cho nhóm đàm phán Palestine trong các cuộc đàm phán với Israel và đã làm việc về cuộc xung đột này trong gần 40 năm, cho biết ông chưa từng nghe các quốc gia Ả Rập đưa ra tuyên bố tương tự trong quá khứ. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng hầu hết các chính phủ Ả Rập đều phản đối các phong trào chính trị hóa Hồi giáo, "và ngay cả những người có thể đồng tình với kháng chiến vũ trang cũng sẽ cảm thấy rằng Hamas phải tiêu diệt về mặt quân sự và chính trị để phương Tây có thể tham gia đầy đủ vào công việc chấm dứt sự cam chịu."
Vẫn chưa rõ liệu Hamas có lắng nghe lời kêu gọi của Liên đoàn Ả Rập hay không.
Cho đến nay, Hamas vẫn chưa thể hoàn thiện tinh thần tự nguyện giao vũ khí hoặc từ bỏ quyền kiểm soát Gaza. Phản ứng ban đầu của họ tranh luận tuyên bố này khá trái chiều nhưng không cho thấy một sự thay đổi đáng kể. "Bất kỳ nỗ lực nào ở cấp độ quốc tế nỗ lực hỗ trợ dân dân Palestine và các quyền hợp pháp của họ đều được đánh giá cao và hoan chiến", nhóm này cho biết trong một tuyên bố hôm nay thứ năm, yêu cầu "sự công nhận quốc tế vô điều kiện" đối với một nhà Palestine độc lập.
Tuyên bố của Hamas không trực tiếp đáp lại lời kêu gọi giải giáp. "Tình hình Palestine là vấn đề nội bộ của nhân dân chúng tôi", tuyên bố cho biết.
Hamas kêu gọi cải cách Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO), tổ chức đại diện cho người Palestine trên trường quốc tế và do Tổng thống Chính quyền Palestine Mahmoud Abbas lãnh đạo.
Hamas cũng yêu cầu tổ chức các cuộc bầu cử tổng thống, lập pháp và các cuộc bầu cử khác "dựa trên nền tảng dân tộc và dân chủ mà không có bất kỳ điều kiện thuận lợi nào được quyết định".
Người dân Palestine đến các xe tải chở đầy thực phẩm cứu trợ vào tháng 6. Ảnh: Saher Alghorra cho tờ The New York Times
Tại Liên Hợp Quốc, hội nghị cấp cao về giải pháp hai nhà nước, do Pháp và Ả Rập Xê Út đồng bảo trợ, đã diễn ra trong bối cảnh các báo cáo về nạn đói ở Gaza liên tục xuất hiện.
Hình ảnh trẻ em và trẻ sơ sinh chết đói đã gây ra làn sóng phẫn nộ toàn cầu đối với Israel vì đã ngăn chặn viện trợ nhân đạo vào lãnh thổ này ở quy mô cần thiết để ngăn chặn tình trạng thiếu lương thực nghiêm trọng.
Hội nghị, khai mạc hôm thứ Hai và kết thúc hôm thứ Tư 30/7/2025, đã nhận được sự ủng hộ rộng rãi. Đại diện của 125 quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc đã tham dự, có các bài phát biểu ủng hộ một nhà nước Palestine và kêu gọi Israel cam kết với giải pháp hai nhà nước.
Các nhà phân tích cho biết mặc dù vẫn còn nhiều thách thức - trước hết là sự thiếu hỗ trợ từ Washington - nhưng nỗ lực khôi phục lại ý tưởng về một nhà nước Palestine là đáng chú ý. “Bất kỳ nỗ lực nào nhằm đưa sự chú ý của quốc tế trở lại giải pháp hai nhà nước đều đáng khen ngợi, đặc biệt là sau gần hai năm chiến tranh và đau khổ giữa người Israel và người Palestine”, Max Rodenbeck, giám đốc Israel-Palestine tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, cho biết trong một tuyên bố trước hội nghị.
“Tuy nhiên, sự ủng hộ bằng lời lẽ cần phải đi kèm với các bước đi thực tế, vì khả năng thực tế để thành lập một nhà nước Palestine trên thực địa đã suy yếu trong nhiều năm, và dưới chính quyền Israel hiện tại, họ đang phải đối mặt với sự thù địch ngoan cố.”
Israel và Hoa Kỳ đã lên án hội nghị, cho rằng nó còn quá sớm. Các điều kiện trên thực địa — một cuộc chiến tranh đang tiếp diễn, các con tin Israel vẫn bị giam giữ và các nhóm chiến binh vẫn hoạt động ở Gaza và Bờ Tây — không cho phép một nền hòa bình lâu dài hay một nhà nước Palestine. “Không có sự công nhận mang tính hình thức nào và không có nghị quyết nào của Liên Hợp Quốc có thể thay đổi được sự thật cơ bản rằng có những người trên thế giới đang chiến đấu với khủng bố và các lực lượng cực đoan, nhưng cũng có những người nhắm mắt làm ngơ trước họ,” Đại sứ Israel tại Liên Hợp Quốc, Danny Danon, phát biểu.
Đại sứ Israel tại Liên Hợp Quốc, Danny Danon, phát biểu trước Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc vào tháng 6. Ảnh: Kylie Cooper/Reuters
Các nhà lãnh đạo Israel, bao gồm cả Thủ tướng Benjamin Netanyahu, cho rằng các tuyên bố về quy chế nhà nước Palestine là phần thưởng cho các hành động của Hamas, khiến việc đạt được lệnh ngừng bắn ở Gaza trở nên khó khăn hơn và gây nguy hiểm cho an ninh Israel.
Trong tuyên bố của Hamas, Hamas cũng bày tỏ quan điểm tương tự về những lời kêu gọi bình thường hóa quan hệ với Israel, một phần của tuyên bố được đưa ra từ hội nghị. Hamas cho biết: "Những lời bàn tán về việc sáp nhập thực thể Do Thái vào khu vực là phần thưởng cho kẻ thù vì những tội ác của chúng".
Tuần trước, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã tuyên bố rằng nước ông sẽ công nhận một nhà nước Palestine và sẽ chính thức hóa nó vào tháng 9. Anh quốc cũng nhanh chóng làm theo, tuyên bố rằng họ sẽ công nhận một nhà nước Palestine vào tháng 9 nếu không có thỏa thuận ngừng bắn ở Gaza.
Các quốc gia khác đã bày tỏ sự sẵn sàng công nhận một nhà nước Palestine trước kỳ họp thường niên của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc vào mùa thu. Trong số đó có Úc, Canada, Phần Lan, Malta, Bồ Đào Nha và New Zealand.
Một tài liệu mang tên "Tuyên bố New York", trong đó nêu lộ trình từng giai đoạn nhằm chấm dứt cuộc xung đột kéo dài gần 80 năm giữa người Israel và người Palestine và việc thành lập một nhà nước Palestine, đã được lưu hành giữa các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc, những quốc gia có thời hạn đến tháng 9 để thông qua trước Đại hội đồng.
* Nhà báo Abu Bakr Bashir đóng góp bài viết.
* Farnaz Fassihi là Trưởng văn phòng Liên Hợp Quốc của tờ The Times, phụ trách mảng đưa tin về tổ chức này. Bà cũng đưa tin về Iran và đã viết về xung đột ở Trung Đông trong 15 năm.
* Ephrat Livni là phóng viên của tờ Times, chuyên đưa tin tức nóng hổi trên toàn thế giới. Bà hiện đang làm việc tại Washington.
Một phiên bản của bài viết này sẽ được đăng trên báo in vào ngày 2 tháng 8 năm 2025, Mục A, Trang 8 của ấn bản New York với tiêu đề: “Liên đoàn Ả Rập yêu cầu Hamas phải giải giáp vũ khí để thành lập Nhà nước Palestine.”
