Iran đã giết hàng ngàn người dân biểu tình

VĂN HÓA ONLINE - HOA KỲ - IRAN - THỨ BA 27 JAN 2026

Iran đã giết hàng ngàn người dân biểu tình

AP Các nhà hoạt động cho biết, chiến dịch trấn áp của Iran đã khiến ít nhất 6.126 người thiệt mạng, trong khi đồng tiền của nước này đang mất giá mạnh.

By  JON GAMBRELL

Updated 5:27 AM PST, January 27, 2026

https://apnews.com/article/iran-protests-deaths-crackdown-aeaeb26493d25d86d5169f8ae455e405 

Trong bức ảnh do hãng tin Associated Press thu thập được, người dân Iran tham gia cuộc biểu tình chống chính phủ ở Tehran, Iran, ngày 9 tháng 1 năm 2026. (Ảnh do người dùng cung cấp qua AP)

Người dân đi bộ trước một bảng quảng cáo có hình ảnh một tàu sân bay của Mỹ với các máy bay chiến đấu bị hư hại trên boong, và dòng chữ bằng tiếng Ba Tư và tiếng Anh: “Nếu gieo gió, bạn sẽ gặt bão”, tại quảng trường Enqelab-e-Eslami (Cách mạng Hồi giáo), ở Tehran, Iran, Chủ nhật, ngày 25 tháng 1 năm 2026. (Ảnh AP/Vahid Salemi)

Một người đàn ông phát các tấm áp phích có hình ảnh Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei trong lễ tang của một nhóm thành viên lực lượng an ninh thiệt mạng trong các cuộc biểu tình chống chính phủ, tại Tehran, Iran, ngày 14 tháng 1 năm 2026. (Ảnh AP/Vahid Salemi)

Các phương tiện giao thông đi qua bức chân dung của cố lãnh tụ cách mạng Iran Ayatollah Khomeini (bên trái) và Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei, ở trung tâm thành phố Tehran, Iran, Chủ nhật, ngày 25 tháng 1 năm 2026. (Ảnh AP/Vahid Salemi)

DUBAI, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (AP) – Cuộc đàn áp đẫm máu của Iran đối với các cuộc biểu tình trên toàn quốc đã khiến ít nhất 6.126 người thiệt mạng, trong khi nhiều người khác vẫn được cho là đã chết, các nhà hoạt động cho biết hôm thứ Ba, khi một nhóm tàu ​​sân bay của Mỹ đến Trung Đông để dẫn đầu bất kỳ phản ứng quân sự nào của Mỹ đối với cuộc khủng hoảng. Trong khi đó, đồng tiền của Iran, đồng rial, đã giảm xuống mức thấp kỷ lục 1,5 triệu rial đổi 1 đô la.

Sự xuất hiện của tàu sân bay USS Abraham Lincoln và các tàu khu trục tên lửa dẫn đường đi kèm cung cấp cho Mỹ khả năng tấn công Iran, đặc biệt là khi các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh đã báo hiệu rằng họ muốn đứng ngoài bất kỳ cuộc tấn công nào mặc dù đang tiếp nhận quân nhân Mỹ.

Hai nhóm dân quân được Iran hậu thuẫn ở Trung Đông đã báo hiệu sự sẵn sàng tiến hành các cuộc tấn công mới, có thể nhằm hỗ trợ Iran sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa hành động quân sự về việc giết hại những người biểu tình ôn hòa hoặc việc Tehran tiến hành các vụ hành quyết hàng loạt sau các cuộc biểu tình.

Iran đã nhiều lần đe dọa kéo toàn bộ Trung Đông vào một cuộc chiến, mặc dù hệ thống phòng không và quân đội của nước này vẫn đang gặp khó khăn sau cuộc chiến tháng Sáu do Israel phát động chống lại nước này. Nhưng áp lực lên nền kinh tế có thể gây ra bất ổn mới khi hàng hóa thiết yếu dần trở nên ngoài tầm với của người dân – đặc biệt nếu Trump chọn cách tấn công.

Công ty an ninh tư nhân Ambrey đã đưa ra một thông báo hôm thứ Ba, cho biết họ đánh giá rằng Hoa Kỳ "đã bố trí đủ năng lực quân sự để tiến hành các hoạt động quân sự chống lại Iran, đồng thời vẫn duy trì khả năng tự vệ và bảo vệ các đồng minh trong khu vực khỏi các hành động trả đũa".

"Việc hỗ trợ hoặc trả thù cho những người biểu tình Iran bằng các cuộc tấn công trừng phạt được đánh giá là không đủ lý do để dẫn đến xung đột quân sự kéo dài", Ambrey viết. "Tuy nhiên, các mục tiêu khác, chẳng hạn như làm suy yếu năng lực quân sự của Iran, có thể làm tăng khả năng can thiệp hạn chế của Hoa Kỳ."

Các nhà hoạt động đưa ra số liệu thương vong mới Số liệu mới được công bố hôm thứ Ba đến từ Cơ quan Tin tức Nhân quyền của các nhà hoạt động có trụ sở tại Mỹ, cơ quan này đã đưa ra những thông tin chính xác trong nhiều đợt bất ổn ở Iran. Nhóm này xác minh từng trường hợp tử vong thông qua mạng lưới các nhà hoạt động tại Iran. Họ xác định số người chết bao gồm ít nhất 5.777 người biểu tình, 214 thành viên lực lượng chính phủ, 86 trẻ em và 49 thường dân không tham gia biểu tình. Cuộc đàn áp đã dẫn đến hơn 41.800 vụ bắt giữ, nhóm này cho biết thêm. Hãng thông tấn Associated Press không thể xác minh độc lập số người chết do chính quyền cắt internet và làm gián đoạn các cuộc gọi đến Cộng hòa Hồi giáo Iran. Chính phủ Iran đưa ra con số thương vong thấp hơn nhiều, chỉ 3.117 người, nói rằng 2.427 người là thường dân và lực lượng an ninh, và gọi những người còn lại là "khủng bố". Trong quá khứ, chế độ thần quyền của Iran đã giảm bớt hoặc không báo cáo số người chết trong các cuộc bất ổn.

Số người chết vượt quá con số của bất kỳ cuộc biểu tình hay bất ổn nào khác ở đó trong nhiều thập kỷ, và gợi nhớ lại sự hỗn loạn xung quanh cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 của Iran.

Các cuộc biểu tình ở Iran bắt đầu vào ngày 28 tháng 12, 2025 do sự sụt giảm giá trị của đồng tiền Iran, đồng rial, và nhanh chóng lan rộng khắp cả nước.

Họ đã vấp phải sự đàn áp bạo lực của chế độ thần quyền Iran, quy mô của cuộc đàn áp này chỉ mới bắt đầu được làm rõ khi đất nước này phải đối mặt với hơn hai tuần mất mạng internet - cuộc gián đoạn internet toàn diện nhất trong lịch sử nước này.

Đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc phát biểu tại cuộc họp của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc vào tối thứ Hai rằng những lời đe dọa lặp đi lặp lại của Trump về việc sử dụng vũ lực quân sự chống lại nước này "không hề mơ hồ hay bị hiểu sai". Amir Saeid Iravani cũng lặp lại cáo buộc rằng nhà lãnh đạo Mỹ đã kích động bạo lực bởi "các nhóm khủng bố có vũ trang" được Hoa Kỳ và Israel hậu thuẫn, nhưng không đưa ra bằng chứng nào để chứng minh cho tuyên bố của mình.

Truyền thông nhà nước Iran đã cố gắng đổ lỗi cho các thế lực nước ngoài về các cuộc biểu tình khi chế độ thần quyền vẫn không thể giải quyết được nền kinh tế đang suy yếu của đất nước, vốn vẫn đang bị siết chặt bởi các lệnh trừng phạt quốc tế, đặc biệt là liên quan đến chương trình hạt nhân của nước này.

Hôm thứ Ba, các cửa hàng đổi tiền ở Tehran đã đưa ra tỷ giá rial so với đô la ở mức thấp kỷ lục. Các thương nhân từ chối bình luận công khai về vấn đề này, và một số người tỏ ra tức giận trước tình hình hiện tại. Trước đó, Iran đã hạn chế đáng kể tỷ giá hối đoái được trợ cấp để giảm tham nhũng. Nước này cũng đã cung cấp khoản tiền tương đương 7 đô la mỗi tháng cho hầu hết người dân trong nước để bù đắp chi phí sinh hoạt tăng cao. Tuy nhiên, người dân Iran đã chứng kiến ​​đồng rial giảm giá từ 32.000 rial đổi 1 đô la chỉ cách đây một thập kỷ - điều này đã làm giảm đáng kể giá trị tiền tiết kiệm của họ.

Một số nhóm dân quân được Iran hậu thuẫn bày tỏ sẵn sàng chiến đấu Iran đã thể hiện sức mạnh của mình khắp Trung Đông thông qua “Trục kháng chiến”, một mạng lưới các nhóm dân quân ủy nhiệm ở Gaza, Lebanon, Yemen, Syria và Iraq, cùng nhiều nơi khác.

Mạng lưới này cũng được coi là một vùng đệm phòng thủ, nhằm giữ cho xung đột tránh xa biên giới Iran. Nhưng nó đã sụp đổ sau khi Israel nhắm mục tiêu vào Hamas, Hezbollah ở Lebanon và các nhóm khác trong cuộc chiến ở Gaza.

Trong khi đó, vào năm 2024, quân nổi dậy đã lật đổ Bashar Assad của Syria sau cuộc chiến đẫm máu kéo dài nhiều năm, trong đó Iran đã ủng hộ chế độ của ông ta. Phiến quân Houthi ở Yemen, được Iran hậu thuẫn, đã nhiều lần cảnh báo rằng họ có thể tiếp tục tấn công các tàu thuyền ở Biển Đỏ nếu cần thiết, đồng thời công bố đoạn video cũ về một cuộc tấn công trước đó vào thứ Hai.

Ahmad “Abu Hussein” al-Hamidawi, thủ lĩnh nhóm dân quân Kataib Hezbollah của Iraq, cảnh báo “kẻ thù rằng cuộc chiến chống lại Cộng hòa Hồi giáo sẽ không phải là một cuộc dạo chơi; thay vào đó, các người sẽ nếm trải những hình thức chết chóc tàn khốc nhất, và sẽ không còn gì của các người trong khu vực của chúng ta”.

Nhóm dân quân Hezbollah của Lebanon, một trong những đồng minh trung thành nhất của Iran, từ chối cho biết họ dự định phản ứng như thế nào trong trường hợp có thể xảy ra một cuộc tấn công.

“Trong hai tháng qua, một số bên đã hỏi tôi một câu hỏi rõ ràng và thẳng thắn: Nếu Israel và Mỹ gây chiến với Iran, liệu Hezbollah có can thiệp hay không?”, thủ lĩnh Hezbollah Sheikh Naim Kassem nói trong một bài phát biểu qua video.

Ông cho biết nhóm đang chuẩn bị cho “sự xâm lược có thể xảy ra và quyết tâm bảo vệ” chống lại nó. Nhưng về cách thức hành động, ông nói, “những chi tiết này sẽ được quyết định bởi trận chiến và chúng tôi sẽ quyết định chúng dựa trên những lợi ích hiện có”.

___ Các phóng viên Edith Lederer tại Liên Hợp Quốc và Abby Sewell ở Beirut của Associated Press đã đóng góp vào báo cáo này.