Cuốn tiểu thuyết lịch sử chương hồi đầu tiên ở Việt Nam

04 Tháng Mười Một 20187:12 CH(Xem: 3058)

VĂN HÓA ONLINE - VĂN HÓA LỊCH SỬ  - THỨ HAI 05 OCT 2018


Cuốn tiểu thuyết lịch sử chương hồi đầu tiên ở Việt Nam


04/11/2018


Nói đến tiểu thuyết lịch sử chương hồi Việt Nam, hầu như ai cũng biết đến "Hoàng Lê nhất thống chí" mà ít người biết đến cuốn đầu tiên - "Hoan Châu ký".


Hoàng Lê nhất thống chí, hay còn có tên khác là An Nam nhất thống chí, được nhiều người biết vì được đưa vào chương trình phổ thông trung học. Sách do Ngô gia văn phái soạn vào những năm đầu triều Nguyễn, sau khi vua Gia Long lên ngôi.


Trước đó, vào thời kỳ Trịnh Nguyễn phân tranh, tại Đàng trong, Bảng Trung hầu Nguyễn Khoa Chiêm đã biên soạn bộ truyện lịch sử chương hồi có tên Nam Triều công nghiệp diễn chí, hay còn gọi là Việt Nam khai quốc chí truyện, kể về chuyện từ chúa Nguyễn Hoàng vào khai phá vùng đất Thuận, Quảng, cho đến đời Chúa Nghĩa Nguyễn Phúc Tần. Bộ sách được hoàn thành khoảng năm 1719.


Như vậy, các nhà nghiên cứu Hán Nôm tạm xác định bộ truyện Hoan Châu ký, hay còn có tên là Thiên Nam liệt truyện, do tác giả Nguyễn Cảnh thị (tức người họ Nguyễn Cảnh), biên soạn vào khoảng niên hiệu Chính Hòa (1680 - 1705) đời Lê, là cuốn tiểu thuyết lịch sử chương hồi sớm nhất của nước ta.


image038

Hoan Châu ký kể về 273 năm dưới thời vua Lê - chúa Trịnh, là cuốn tiểu thuyết lịch sử chương hồi đầu tiên của Việt Nam.


Cuốn Hoan Châu ký vừa được NXB Thế giới xuất bản, theo bản dịch của dịch giả Nguyễn Thị Thảo, Giáo sư Trần Nghĩa khảo đính và giới thiệu.


Cuốn sách được làm theo dạng tiểu thuyết chương hồi, mở đầu mỗi hồi thường là một đôi câu đối, kết thúc mỗi tiết (phần nhỏ trong hồi) và mỗi hồi thường có câu chuyển tiếp kiểu "muốn biết sự việc thế nào, chờ xem hồi sau phân giải".


Tác giả cuốn sách hiện chưa được biết tên chính xác, là người thuộc dòng họ Nguyễn Cảnh. Đây là dòng họ lớn, vốn gốc ở Đông Triều, Quảng Ninh, di cư vào Nghệ An từ thời Hồ, có nhiều bậc tổ tiên đã tham gia cuộc trung hưng của nhà hậu Lê và có nhiều danh nhân như Tấn Quốc công Nguyễn Cảnh Hoan, Liên Quận công Nguyễn Cảnh Quế, Thư Quận công Nguyễn Cảnh Kiên, Thắng Quận công Nguyễn Cảnh Hà...


Dù là sách của một dòng họ kể về sự tích tổ tiên, nhưng dòng họ đó có nhiều nhân vật liên quan đến quốc sự, nên người soạn Hoan Châu ký đã nỗ lực để tác phẩm của mình thành một cuốn dã sử, một tập sử tư nhân bên cạnh chính sử. Do đó, ngoài tính chất là một bộ tiểu thuyết, một tập dã sử, Hoan Châu ký còn là một cuốn gia phổ, kể về tám thế hệ liên tiếp của dòng họ Nguyễn Cảnh, từ thủy tổ là Nguyễn Cảnh Lữ, đến thế hệ thứ tám là Nguyễn Cảnh Hà. Tên sách cũng cho biết nội dung bao hàm rất nhiều sự vật, nhân vật nổi bật của đất Hoan Châu (Nghệ An ngày nay) trong suốt một quá trình lịch sử.


Nội dung Hoan Châu ký mở đầu từ cuối thời nhà Hồ, khi quân Minh sang xâm lược nước ta, thủy tổ dòng họ Nguyễn Cảnh là Lữ chạy loạn vào Nghệ An. Đến khi nhà Mạc cướp ngôi nhà Lê, người thuộc đời thứ tư của dòng Nguyễn Cảnh là Nguyễn Cảnh Huy, cùng con là Hoan theo Nguyễn Kim phò vua Lê Trang Tông khởi cuộc trung hưng, lập nhiều chiến công, được phong đến tước quận công, cho đến khi công cuộc trung hưng hoàn toàn thắng lợi.


Lời bạt của sách viết: "Chuyện kể ra đây khởi từ năm Bính Tuất (1406) triều Nhuận Hồ, đến năm Mậu Ngọ (1678) thuộc niên hiệu Vĩnh Trị của bản triểu (đời vua Lê Hy Tông), cộng cả thảy 273 năm sự tích".


Nhân vật của Hoan Châu ký bao gồm hầu hết nhân vật lịch sử nước ta các thế kỷ XVI, XVII, gồm các vua Lê từ Trang Tông đến Hy Tông, các chúa Trịnh từ Trịnh Kiểm đến Trịnh Tráng, các vị tướng triều Lê như Nguyễn Kim, Nguyễn Cảnh Hoan, Nguyễn Hoàng, Phạm Công Tích, Hoàng Đình Ái, Trịnh Cối, Lê Cập Đệ. Bên phía nhà Mạc có các vua từ Mạc Đăng Dung đến Mạc Kính Vũ, các tướng như Lê Bá Ly, Nguyễn Kính, Nguyễn Quyện, Phạm Tử Nghi, Trạng nguyên Nguyễn Thuyến...


Hoan Châu ký ghi nhận đầy đủ các sự kiện quan trọng diễn ra trên đất Việt Nam thời bấy giờ. Văn chương của Hoan Châu ký khá gần gũi với độc giả thích đọc tiểu thuyết dã sử, khi tác giả đã sử dụng khá hợp lý những điển tích cổ Việt Nam, Trung Quốc. Tác phẩm đã có những đoạn đối thoại sinh động, hấp dẫn, nhưng chưa nhiều.


Theo phân tích của Giáo sư Trần Nghĩa, có nhiều sự kiện Hoan Châu ký chép đầy đủ, tỷ mỉ hơn chính sử, như sự kiện Trịnh Kiểm sai hàng tướng nhà Mạc là Lê Bá Ly cùng bọn Vũ Văn Mật tiến đánh Thăng Long năm 1551, danh sách những người đòi phế truất Trịnh Cối, cử Trịnh Tùng thay lĩnh binh quyền năm 1570, việc bắt vua Mạc Mậu Hợp tại chùa Mô Khuê ở Phượng Nhãn năm 1601...


Mặc dù có một số hạn chế như việc tiểu thuyết hóa khiến có chi tiết đã được hư cấu, nhưng Hoan Châu ký vẫn là một cuốn sách có giá trị về các mặt văn học, sử học và gia phổ học. Và khi chưa tìm được tiểu thuyết lịch sử chương hồi nào ra đời sớm hơn, thì cuốn sách vẫn được coi là sự khởi đầu của một loại hình tiểu thuyết mới của văn học Việt Nam sau giai đoạn tiểu thuyết truyền kỳ, trước khi tiểu thuyết chương hồi nước ta bắt đầu phát triền từ thế kỷ XVIII trở về sau, mà Hoàng Lê nhất thống chí là một đỉnh cao.


Lê Tiên Long

07 Tháng Mười Hai 2014(Xem: 7144)
Xuân Tân Mùi-791-Phùng Hưng (người Đường Lâm-Sơn Tây) dấy binh đánh đuổi quân xâm lược nhà Đường, làm chủ đất nước, nhân dân tôn là bố cái đại vương Kỷ Mùi-889-Năm sinh Ngô Quyền , anh hùng dân tộc, lãnh đạo cuộc kháng chiến chống nam Hán năm 938, lập nhà Ngô mở đầu giai đoạn quốc gia độc lập
02 Tháng Mười Hai 2014(Xem: 14510)
Hồ Trường là một thi phẩm nổi tiếng của nhà cách mạng Nguyễn Bá Trác vào đầu thập niên hai mươi. Tác giả người làng Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, từng theo Cụ Phan Bội Châu trong phong trào Đông Du và hưởng ứng phong trào Đông Kinh của Cụ Phan Chau Trinh. Từng làm quan dưới triều Nguyễn, Ông cũng là nhà biên khảo cho Phủ Toàn Quyền Đông Dương và là chủ bút ( phần Hán Văn) của tờ Nam Phong Tạp Chí do Phạm Quỳnh sáng lập.
24 Tháng Mười Một 2014(Xem: 9475)
Hát Quan Họ là một lối Hát Thơ rất đặc thù nổi tiếng vùng Kinh Bắc ( gồm Bắc Ninh và Bắc Giang). hay còn gọi là Dân Ca Quan Họ. Hằng năm cứ dip Xuân về vào tháng Giêng Âm Lịch là Hội Làng mở các Lễ Hội đầy mầu sắc văn hóa dân gian, trong đó Lễ Hội Lim làng Tiên Du là lễ hội lớn và hoành tráng nhất.
14 Tháng Mười 2014(Xem: 6227)
Chiều 27-9, ông Nguyễn Đức Kiếm - phó giám đốc bảo tàng tỉnh Nghệ An cho biết, bảo tàng đã tổ chức trao thưởng của UBND tỉnh cho ông Nguyễn Văn Bình (ngụ ở xóm 9, xã Hưng Lợi, huyện Hưng Nguyên, Nghệ An) - người đã có công phát hiện và giao nộp 2 khẩu súng thần công cho bảo tàng.
07 Tháng Mười 2014(Xem: 6533)
(Dân trí) - Ngày 6/10, TS. Phan Thanh Hải, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di tích cố đô Huế (TTBTDTCĐH) cho biết chiếc xe kéo của vua Thành Thái đang làm một số thủ tục, chuẩn bị được đưa về cố hương.
01 Tháng Mười 2014(Xem: 7108)
Dân ca Ví, Giặm là “thổ sản” độc đáo trong kho tàng dân ca Nghệ Tĩnh, thể hiện đậm nét bản sắc riêng của con người xứ Nghệ. Hát Ví, hát Giặm đã tồn tại hàng trăm năm nay trong đời sống nhân dân xứ Nghệ, được lưu truyền qua nhiều thế hệ cho đến ngày nay.
08 Tháng Chín 2014(Xem: 9921)
Doãn Quốc Sỹ là một nhà văn, nhà giáo nổi tiếng tại miền Nam Việt Nam từ trước 1975. Ông đã dậy học tại các trường Trung học như Nguyễn Khuyến (Nam Định) Chu Văn An (Hà Nội) Trần Lục (Sài Gòn). Làm Hiệu trưởng trường Trung học Hà Tiên, Giáo sư trường Trung học Hồ Ngọc Cẩn, Giáo sư trường Đại học Văn khoa Sài Gòn và Đại học Sư phạm Sài Gòn Giữa thập niên 60, ông du học tại Hoa Kỳ về ngành Giáo dục và trở về nước dậy học cho tới 1975.
28 Tháng Tám 2014(Xem: 6675)
Một giá hầu bóng đang cử hành giá “Quan lớn Tuần Tranh” tại đền ngã Năm Sàigon. Khởi động cho giá hầu là ban nhạc Cung Văn gồm đàn nguyệt, đàn đáy, phách, trống chầu, trống con, sáo, ngâm hát những bài ca vinh danh vị tướng “Trấn thủ Lưu đồn” trong lịch sử Việt Nam.
21 Tháng Tám 2014(Xem: 7965)
Trước mắt tôi là sưu tập Văn Nghệ số 40 ra 3-1953. Lúc này cơ quan Hội văn nghệ đang đóng ở rừng Việt Bắc. Nhân cái chết của Stalin, tạp chí của Hội ra một số đặc biệt, không chỉ Tố Hữu mà nhiều tác giả khác có bài liên quan tới sự kiện này.
07 Tháng Tám 2014(Xem: 6896)
Nhân câu chuyện bầu chọn, đề cử và chỉ định cán bộ tại Việt Nam trước Đại hội Đảng Cộng sản dự kiến vào năm 2016 đang thu hút sự chú ý của dư luận, BBC Tiếng Việt xin giới thiệu một số trích dẫn lịch sử liên quan đến chế độ quan tước và thế tập thời phong kiến để bạn đọc tham khảo:
20 Tháng Ba 2014(Xem: 7584)
Kể từ ngày 20 tháng Ba cho đến 20 tháng Năm năm 2014, Viện Lưu trữ Quốc Gia (Archives Nationales) tổ chức cuộc triển lãm với tựa đề ‘‘Quan hệ Việt-Pháp qua bốn thế kỷ’’. Sau khi được trưng bày ở Hà Nội và Sài Gòn, nay cuộc triển lãm được đưa sang Paris, trong khuôn khổ chương trình Năm Việt Nam tại Pháp.
06 Tháng Ba 2014(Xem: 7781)
Chùa Hương (Hà Nội), đến hẹn lại lên, sau Tết Nguyên đán Canh Dần 2010, chỉ trong duy nhất cái ngày khai hội thôi, đất Phật đã đông đến kỷ lục: 6 vạn lượt khách/ngày! Bên cạnh tắc đường, trộm cắp, chèn ép khách..., nạn xả thịt thú rừng diễn ra ngang nhiên và kinh hoàng.
23 Tháng Hai 2014(Xem: 5782)
Dưới đây là bài nói chuyện có ghi âm của Ls Lâm Lễ Trinh trong buổi giới thiệu sách “Tuyết Xưa, Viết về Văn học” của Gs Trần Ngọc Ninh ngày 29.9.2002 tại Viện Việt Học, Intitute of Vietnamese Studies, ở số 15355 Đại lộ Brookhurst, Westminster, Californie
06 Tháng Hai 2014(Xem: 10504)
Vào những ngày đầu xuân, Người Việt có thú vui là đi xem quẻ đầu năm, xem gia đạo có được yên lành ấm no trong năm mới hay không? Cũng vì thế, mời quý thính giả cùng đến với Hòa Ái và chiêm tinh gia Phước Lộc để nghe chia sẻ về quẻ “kỳ môn độn giác” của năm Giáp Ngọ.
11 Tháng Mười Hai 2013(Xem: 8685)
Đờn ca tài tử Nam Bộ của Việt Nam vừa được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc (UNESCO) chính thức công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Quyết định trên được đưa ra tại phiên họp ngày 5/12 của Ủy ban Liên chính phủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể lần thứ 8 của UNESCO diễn ra ở Baku, Azerbaijan, từ ngày 2/12-7/12, Thông tấn xã Việt Nam đưa tin.
25 Tháng Mười Một 2013(Xem: 7120)
Theo ông, Tổng thống Eisenhower (Jan1953-Jan 1961) cho rằng nếu Đông dương mất về tay CS sẽ là mối đe dọa Mỹ nhưng người Mỹ không muốn đưa quân vào (1). Năm 1954 Eisenhower nói nếu Đông Dương mất, Đông Nam Á sẽ mất theo y như ván cờ Domino, Mỹ đã thỏa thuận với khối SEATO (2) để bảo vệ Đông Dương và đã bơm 7 tỷ viện trợ quân sự kinh tế cho Việt Nam Cộng Hòa từ 1955-1961.
21 Tháng Mười Một 2013(Xem: 8021)
Ngày 19 tháng 11 năm 1863, Abraham Lincoln, đứng trên một cánh đồng ở Pennsylvania đã đọc bài diễn văn ngắn trước đám đông mà có lẽ chính những người có mặt cũng khó có thể nghe được từng lời ông nói.
17 Tháng Mười Một 2013(Xem: 7264)
Theo các nhà ngữ học thì tiếng Mỹ là thứ tiếng nói vay mượn rất nhiều từ ngữ của các tiếng khác trên khắp thế giới, vì vậy mà nó rất dồi dào và sống động, nó là tiếng nói số một của loài người hiện nay Theo tôi thì tiếng Việt cũng không thua kém chi. Nó đang đứng thứ 12 về số đông người nói [83 triệu] và đang lan ra khắp thế giới tự do từ cái biến cố 1975.
05 Tháng Mười Một 2013(Xem: 6410)
Trong lịch sử phong kiến Việt Nam, có rất ít phụ nữ nổi bật trên chính trường. Đấy không phải là bởi vì phụ nữ nước ta không có tài làm chính trị, mà bởi vì ngày xưa phụ nữ luôn bị kềm kẹp trong cái câu “tam tòng tứ đức”, luôn sống trong cái cảnh “khuê môn bất xuất”. Chính vì thế, nhân vật nữ nào được nổi bật thì ất phải là kiệt xuất lắm. Và cách đây hơn 800 năm, lịch sử Đại Việt đã biết đến một phụ nữ kiệt xuất có tài kinh bang tế thế: Thái Hậu Ỷ Lan.
24 Tháng Mười 2013(Xem: 8560)
Từ sự kiện: “Thỏa thuận về việc thành lập Viện Khổng Tử tại Trường Đại học Quốc gia Hà Nội” được đề cập đến trong tuyên bố chung ngày 15/10/2013 sau chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường, nhiều nhân sỹ trí thức trong nước đã lên tiếng lo ngại về mục đích thật sự của nó.